چگونه اجزای یک نوشته تحقیقی را بنویسیم؟ راهنمای ساختار و نگارش تحقیق علمی
یک نوشته تحقیقی زمانی ارزش علمی پیدا میکند که اجزای مختلف آن با یکدیگر ارتباط منطقی داشته باشند. از انتخاب موضوع و بیان مسئله گرفته تا اهداف، سؤالهای پژوهش، پیشینه، روش تحقیق، یافتهها و نتیجهگیری، هر بخش باید نقش مشخصی در پاسخ به مسئله پژوهش داشته باشد.
نوشتن تحقیق علمی فقط کنار هم قرار دادن مطالب و منابع نیست؛ بلکه فرایندی است که در آن پژوهشگر باید یک مسئله مشخص را تعریف کند، شواهد مرتبط را بررسی کند، روش مناسبی برای مطالعه آن انتخاب کند و یافتهها را بهصورت منظم و قابل ارزیابی ارائه دهد.
در این مطلب از آکادمی ساپتز با مهمترین اجزای یک نوشته تحقیقی و اصول نگارش هر بخش آشنا میشوید تا بتوانید تحقیق خود را از نظر ساختار، انسجام، استناد علمی و منطق پژوهش به شکل حرفهایتری تنظیم کنید.
اجزای یک نوشته تحقیقی
مقدمه
در مقدمه به عنوان اجزای یک نوشته تحقیقی لازم است به راه و روش گردآوری اطلاعات اشاره شود، تا اطمینان یابد لغزشی در آن صورت نگرفته و استنتاج هایی که بر مبنای آن اطلاعات انجام شده می تواند معتبر تلقی شود. مقدمه در واقع نخستین بخش متن است، و به همین دلیل در بعضی نوشته ها مقدمه و فصل اول یکی است. هرگاه این فصل مقدماتی کوتاه تر از فصل های دیگر باشد، معمولا آن را با کلمهی “مقدمه” مشخص می کنند و قسمت های دیگر را با اصطلاح “فصل” متمایز می سازند. این قسمت با هر نامی که خوانده شود، بخش عمده ای از متن شمرده می شود و جزئی بیرون از پیکره اصلی نوشته ی تحقیقی نیست.
🎓انجام پایان نامه 📝
در مقدمه، همچون سایر فصل های متن اگر کوتاه باشد. باید از به کار بردن سرفصل های فرعی متعدد پرهیز کرد، و جداکردن مباحث با استفاده از بندهای مستقل کفایت می کند. در نوشته کوتاه، گاه پیشگفتار و مقدمه را در هم می آمیزند و تحت عنوان ” مقدمه” یکجا می آورند. آخرین بخش چنین مقدمه ای را نیز سپاسگزاری تشکیل می دهد.
این نکته را نیز باید پیوسته به خاطر سپرد که در اجزای یک نوشته تحقیقی، پیشگفتار- و گاه مقدمه گر چه جز بخش های مقدماتی نوشته ی تحقیقی است، معمولا پس از تکمیل و اتمام پیکره ی اصلی تحقیق فراهم می شود. در این مقاله به اجزای یک نوشته اصیل پژوهشی می پردازیم و مختصر راجب هر کدام توضیحاتی داده می شود. اجزای یک نوشته تحقیقی عبارتند از:
1- عنوان
2- چکیده
3- کلمات کلیدی
4- مقدمه
5- مواد و روش ها
6- نتایج
7- بحث
8- نتیجه گیری
9- تقدیر و تشکر
10- مراجع
11- ضمیمه
12- موارد تکمیلی
صفحه عنوان
نخستین جز از اجزای یک نوشته تحقیقی صفحه عنوان است. عنوان مقاله نخستین چیزی است که دیگران را به خواندن مقاله شما جلب می کند. عنوان مقاله باید گویای علمی باشد و به درستی بتواند کاری را که انجام شده، عرضه کند. عنوان هم باید گویای متن باشد و هم دارای جذابیت باشد. از نوشتن عنوان های طولانی باید خودداری نمود.
همچنین از کلمات اختصاری شناخته نشده در عنوان مقاله به عنوان اجزای یک نوشته تحقیقی نباید استفاده کرد. عنوان مقاله می تواند در قالب یک جمله یا عبارت پرسشی نوشته شود که در این حالت توجه دیگران به موضوع بیشتر جلب خواهد شد. مهم ترین عناصر صفحه عنوان، نام نویسنده و عنوان نوشته است.
ادامه صفحه عنوان
مفصلترین این گونه صفحه عنوان ها متعلق به پایان نامه ها و رساله های دانشگاهی است که عمدتا شامل نام دانشگاه و دانشکده، عنوان دقیق نوشته، تاریخ، نام نویسنده، و نام استاد رهنماست. در نوشته های تحقیقی مربوط به دروس مختلف دانشگاهی، نام درس و استاد آن درس ذکر می شود. در گزارش های سازمانی، نام مقام یا مؤسسه ی مخاطب گزارش نیز مورد اشاره قرار می گیرد. که پیش از این صفحه عنوان اصلی، صفحه عنوان کوتاهی نیز قرار می گیرد. این مورد نیز از اجزای یک نوشته تحقیقی است. در این صفحه تنها عنوان نوشته و به ندرت نام نویسنده قید می گردد.
پیشگفتار تحقیق ( چکیده )
در این قسمت از اجزای یک نوشته تحقیقی باید چکیده فعالیت پژوهشی ضمن بیان اهمیت موضوع و نتایج به دست آمده، به طور شفاف و دقیق در قالب تعداد محدودی از کلمات توضیح داده شود. چکیده بایستی به گونه ای نوشته شود که دیگران را به خواندن مقاله شما ترغیب کند. اگر کلمات اختصاری در چکیده به کار رود، باید عبارت کامل آن در داخل پرانتز و پس از عبارت اختصاری نوشته شده و یا کلمه اختصاری در داخل پرانتز و پس از عبارت کامل آن نوشته شود.
چکیده یک مقاله
معمولا زمان افعال چکیده یک مقاله زمان حال است. می توان از افعال زمان گذشته نیز استفاده نمود، در این بخش انگیزه ها و راهنمایی هایی که پژوهشگر را برای روی آوردن به چنین تحقیقی برانگیخته با گرفتاری هایی که در حین کار برای پیش آمده ذکر می شود. از سوی دیگر، در جریان تحقیق ممکن است بسیاری از افراد و یا سازمان ها پژوهشگر را یاری کرده باشند که پژوهشگر منصف لازم می بیند از یاری ها و همکاری های آنان به نیکی یاد کند. در سپاسگزازی باید مراتب کمک و یاری افراد و یازمان ها رعایت شودو آن دسته از افرادی که کمک هایی تعیین کننده کرده اند به گونه ای از سایر یاری دهندگان متمایز شوند.
کلمات کلیدی
به عنوان یکی از اجزای یک نوشته تحقیقی، کلمات کلیدی در مقاله بسیار مهم می باشند. کلمات کلیدی بیان کننده موضوع مقاله هستند که جهت شناساندن و معرفی مقاله به جامعه علمی، کاربرد دارند. به این ترتیب دیگر نویسندگان و پژوهشگران با جست و جوی عبارت پژوهشی مورد نظر خود در کلمات کلیدی، می توانند به مقاله ما دست یابند.
مقدمه تحقیق
اگر خوانندگان با مطالعه مقاله، به نوشته شما علاقمند نشوند، مقاله از دست رفته است!
در قسمت مقدمه از اجزای یک نوشته تحقیقی، می بایست تاریخچه و اهمیت موضوع، مشکلات و نقاط ضعف روش های پیشین و رویکرد شما برای حل این مشکلات نوشته شود.در مقدمه پژوهشگر می کوشد نکاتی را درباره ی تحقیق خود یادآور شود. این نکات عمدتا حاوی دلایلی است که تحقیق را موجه می سازد و دشواری ها و امکانات را مورد اشاره قرار می دهد. بنابراین مواردی را که در مقدمه طرح می شود می توان چنین برشمرد:
الف. مسئله و دلایل انجام تحقیق
در این موضع، پژوهشگر صورت مسئله و انگیزه های روی آوردن به آن را شرح می دهد و می کوشد مزایای دستیابی به پاسخ یا پاسخ های مناسب برای مسئله خود را برشمارد. این مورد از اجزای یک نوشته تحقیقی بصورت اصلی نیست.
ب. سابقهی کار
مرور مطالعات در اجزای یک نوشته تحقیقی: پژوهش با اشاره به تحقیقات مشابه پیشین، نه تنها پیوند کار خود را با کارهای دیگران آشکار می سازد و جایگاه آن را در شبکهی آن گروه از تحقیقات مشخص می کند، بلکه تفاوت و برجستگی کار خود را نسبت به کارهای پیشین، از لحاظ روش ، نوع برخورد با مسئله، و نوع پاسخ های به دست آمده نشان می دهد.
ح. حدود کار
پژوهشگر در این زمینه می کوشد حد انتظار مخاطب را از آغاز مشخص کند. به همین دلیل، چارچوب کار خود را به روشنی تشریح می کند، و آشکار می سازد که کدام بخش از موضوع و مسئله مورد توجه و تأکید اوست و به کدام بخش ها نمی پردازد. بنابراین، محدودیت های کار خود را نیز می تواند در همین بخش مورد اشاره قرار دهد.
د. هدف
پژوهشگر مقصد نهایی خود از تحقیق را بیان می کند و می کوشد تصویری روشن از آن برای خواننده ترسیم کتد. طبیعی است که هدف تحقیق در مراحل نخستین شکل گرفته و احتمالا در بیانی روشن و موجز توصیف شده است. بهتر است همان بیان که در واقع عنوان تحقیق بوده در اینجا با تغییری لفظی و ساختاری منعکس شود.
مواد و روش ها
مورد بعدی از اجزای یک نوشته تحقیقی مواد وروش پژوهش است. ممکن است مقاله در مورد یک موضوع عملی، تئوری یا شبیه سازی باشد. اگر موضوع مقاله عملی باشد دراین قسمت کلیه مواد و دستگاه های استفاده شده، پروتکل انجام آزمایش و چگونگی فراهم آوردن مقدمات آزمایش به طور کامل و دقیق عنوان می شود.
اگر مقاله تئوری یا شبیه سازی باشد بایستی روابط ریاضی، فرضیه ها، اثبات قضیه های ذکر شده، نرم افزار های استفاده شده و مقادیر عددی پارامتر ها به طور کامل در جدول نوشته شود. به طوری که خواننده با دنبال کردن مقاله بتواند به همان نتایج دست یابد.
نتایج
مهمترین بخش از اجزای یک نوشته تحقیقی نتایج تحقیق است. در این قسمت باید دستاوردها، یافته ها و مقادیر عددی نتایج آزمایش، اهمیت و با ارزش بودن آنها کاملا دقیق و به صراحت توضیح داده شود و ویژگی های آماری نیز ذکر گردد. زمان افعال این بخش از مقاله گذشته است. هدف اصلی هدف از نتایج، ارائه و نمایش یافته هایتان است. این بخش را یک گزارش عینی از نتایج قرار دهید، و تمام تفسیر ها را برای این بخش نگه دارید.
بحث
قسمت بحث از اجزای یک نوشته تحقیقی در پایان نوشته های علمی تقریبا قرار دارد. این بخش از مقاله به تفسیر و تعبیر نتایج و دستاورد های پژوهش اختصاص دارد و لذا به دانش وسیعی نیاز دارد. در این قسمت باید پژوهش های قبلی و مرتبط با موضوع مقاله که در بخش مقدمه عنوان شده اند، بیان شوند و مقایسه ای از روش ها/ نتایج ذکر شده در آن مقالات با روش ها/ نتایج این پژوهش انجام گیرد. همچنین لازم است مزایا و معایب پژوهش فعلی و همخوانی یا عدم همخوانی دستاورد های حاصل با یافته های پیشین با دقت توضیح داده شود. زمان افعال به کار رفته گذشته است.
نتیجه گیری
این قسمت از اجزای یک نوشته تحقیقی به مرور بسیار مختصر از کل مقاله می پردازد. در واقع این بخش مشابه چکیده مقاله است. اما به شکل کلی تر، زیرا نتیجه محدودیت در تعداد کلمات ندارد. در این بخش اهمیت موضوع، نتایج کلی پژوهش انجام گرفته و نیز پژوهش انجام گرفته و نیز پژوهش هایی که در آینده می تواند راجع به این موضوع انجام شود بیان و توضیح داده می شود. زمان افعال نیز تلفیقی از زمان گذشته و آینده است.
تقدیر و تشکر
این بخش از اجزای یک نوشته تحقیقی لزوما در همه مقالات وجود ندارد. معمولا در این بخش از افرادی که به نحوی در انجام پژوهش به نویسندگان کمک کرده اند تشکر و قدردانی می شود. همچنین می توان از موسساتی که حمایت مالی و یا تجهیزاتی داشته اند و یا از داوران مقاله که با ارائه نکات ارزشمند خود ارتقای کیفی مقاله کمک کرده اند، تشکر نمود.
مراجع
در این بخش مشخصات تمامی منابع و مقالاتی که در متن مقاله به آن ها ارجاع شده است، باید به طور کامل و دقیق نوشته شوند. به طور شیوه و آیین نگارش ارجاع به مقالات دیگران، وابسته به مجله ای است که پیش نویس مقاله برای آن ارسال خواهد شد.
ضمیمه
در این قسمت مطالبی که مرتبط با متن مقاله بوده اما ذکر آنها در متن اصلی در اولویت دوم قرار دارد در ضمیمه گنجانده می شود.
سوالات متداول
۱. اجزای اصلی یک نوشته تحقیقی کداماند؟
ساختار دقیق تحقیق به نوع پژوهش، رشته و دستورالعمل دانشگاه بستگی دارد، اما یک نوشته تحقیقی معمولاً شامل بخشهایی مانند:
- عنوان تحقیق
- چکیده
- مقدمه
- بیان مسئله
- اهمیت و ضرورت پژوهش
- اهداف تحقیق
- سؤالها یا فرضیهها
- پیشینه پژوهش
- چارچوب نظری یا مفهومی، در صورت نیاز
- روش تحقیق
- یافتهها
- بحث و تفسیر
- نتیجهگیری
- پیشنهادها
- منابع
- پیوستها، در صورت وجود
است.
۲. عنوان تحقیق را چگونه بنویسیم؟
عنوان باید دقیق، روشن، مختصر و متناسب با محتوای واقعی پژوهش باشد. بهتر است عنوان مشخص کند پژوهش درباره چه موضوعی، در چه جامعه یا زمینهای و در صورت لزوم با تمرکز بر چه متغیرهایی انجام شده است.
از عنوانهای بسیار کلی، مبهم یا طولانی و همچنین ادعاهایی که در پژوهش بررسی نشدهاند، باید پرهیز کرد.
۳. مقدمه تحقیق چه تفاوتی با بیان مسئله دارد؟
مقدمه معمولاً زمینه کلی موضوع را برای خواننده فراهم میکند و او را با اهمیت حوزه مورد مطالعه آشنا میسازد.
اما بیان مسئله مشخصتر است و توضیح میدهد دقیقاً چه مسئله، ابهام، تناقض یا شکاف پژوهشی وجود دارد و چرا بررسی آن ضروری است.
بنابراین مقدمه بیشتر زمینهساز ورود به موضوع است، در حالی که بیان مسئله باید ضرورت انجام پژوهش را بهصورت مستدل نشان دهد.
۴. بیان مسئله را چگونه بنویسیم؟
برای نوشتن بیان مسئله بهتر است از یک مسیر منطقی استفاده کنید:
معرفی زمینه → توضیح وضعیت موجود → ارائه شواهد علمی → شناسایی مشکل یا محدودیت → مشخص کردن شکاف پژوهشی → بیان ضرورت تحقیق
بیان مسئله باید بر اساس منابع معتبر نوشته شود و در پایان، خواننده باید متوجه شود که پژوهش حاضر قرار است چه مسئلهای را بررسی کند.
۵. اهداف پژوهش چگونه نوشته میشوند؟
اهداف باید نشان دهند پژوهشگر دقیقاً قصد دارد چه چیزی را بررسی، تبیین، مقایسه، پیشبینی یا ارزیابی کند.
معمولاً یک هدف کلی و چند هدف اختصاصی تدوین میشود. اهداف باید با مسئله پژوهش، سؤالها و روش تحقیق هماهنگ باشند و از افعال روشن و قابل بررسی استفاده کنند.
۶. سؤال پژوهش چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
سؤال پژوهش باید روشن، مشخص، قابل بررسی و مرتبط با مسئله تحقیق باشد. سؤال نباید آنقدر کلی باشد که پاسخ دادن به آن در یک پژوهش امکانپذیر نباشد.
همچنین باید میان سؤالهای پژوهش و اهداف تحقیق ارتباط مستقیم وجود داشته باشد؛ بهگونهای که بتوان مشخص کرد هر سؤال با کدام بخش از پژوهش پاسخ داده میشود.
۷. پیشینه پژوهش را چگونه بنویسیم؟
پیشینه نباید صرفاً فهرستی از خلاصه مقالهها و پایاننامههای قبلی باشد. پژوهشگر باید مطالعات مرتبط را دستهبندی، مقایسه و تحلیل کند و نشان دهد پژوهش حاضر چه ارتباطی با تحقیقات قبلی دارد.
در پایان پیشینه، بهتر است مشخص شود چه جنبهای هنوز به اندازه کافی بررسی نشده یا چه تناقضی در یافتههای قبلی وجود دارد.
۸. روش تحقیق چه چیزی را باید توضیح دهد؟
بخش روش تحقیق باید بهگونهای نوشته شود که خواننده بتواند بفهمد پژوهش چگونه انجام شده است. بسته به نوع تحقیق، این بخش میتواند شامل رویکرد پژوهش، جامعه آماری یا مشارکتکنندگان، نمونه و روش نمونهگیری، ابزار گردآوری دادهها، مراحل اجرا و روش تحلیل دادهها باشد.
در پژوهشهای کیفی نیز باید فرایند انتخاب مشارکتکنندگان، گردآوری دادهها و شیوه تحلیل به اندازه کافی شفاف توضیح داده شود.
۹. یافتههای تحقیق چگونه نوشته میشوند؟
در بخش یافتهها باید نتایج حاصل از تحلیل دادهها بهصورت منظم و بدون تفسیرهای اضافی ارائه شوند. استفاده از جدول، نمودار یا شکل در صورت ضرورت میتواند به فهم بهتر نتایج کمک کند.
تفسیر گسترده یافتهها معمولاً در بخش بحث انجام میشود؛ بنابراین باید میان «گزارش نتیجه» و «تفسیر نتیجه» تفاوت قائل شد.
۱۰. بخش بحث و نتیجهگیری چه تفاوتی دارند؟
در بخش بحث، پژوهشگر یافتههای خود را تفسیر و با نتایج مطالعات پیشین، نظریهها و شواهد موجود مقایسه میکند.
در نتیجهگیری، مهمترین دستاوردهای پژوهش بهصورت منسجم جمعبندی میشوند و مشخص میشود تحقیق در پاسخ به مسئله و سؤالهای اصلی به چه نتیجهای رسیده است.
نتیجهگیری نباید شامل ادعاهایی باشد که از یافتههای پژوهش پشتیبانی نمیشوند.
۱۱. آیا همه نوشتههای تحقیقی دقیقاً یک ساختار دارند؟
خیر. ساختار تحقیق به نوع پژوهش، رشته، مقطع تحصیلی و الزامات دانشگاه یا نشریه بستگی دارد. برای مثال، ساختار یک مقاله پژوهشی با پایاننامه یا یک پژوهش کیفی ممکن است تفاوتهایی داشته باشد.
بنابراین پیش از نگارش، باید شیوهنامه مربوط به نوع تحقیق بررسی شود.
۱۲. چگونه بین بخشهای مختلف تحقیق انسجام ایجاد کنیم؟
مهمترین اصل، ایجاد یک زنجیره منطقی میان اجزای پژوهش است:
بیان مسئله → اهداف → سؤالها/فرضیهها → روش تحقیق → یافتهها → بحث → نتیجهگیری
هر بخش باید پاسخ یا ادامه منطقی بخش قبلی باشد. اگر سؤال پژوهش در یک جهت باشد اما روش تحقیق یا یافتهها به مسئله دیگری مربوط شوند، نوشته از نظر علمی دچار ناهماهنگی خواهد شد.
جمعبندی
نوشتن یک نوشته تحقیقی خوب، بیش از آنکه به حجم مطالب وابسته باشد، به ساختار منطقی، انسجام میان بخشها و کیفیت شواهد علمی بستگی دارد.
برای تدوین یک تحقیق استاندارد، ابتدا مسئله را بهروشنی مشخص کنید و سپس اهداف و سؤالهای پژوهش را بر اساس آن طراحی کنید. پس از بررسی پیشینه و شناسایی شکاف پژوهشی، روش مناسبی برای پاسخ به سؤالها انتخاب کنید و یافتهها را بدون تحریف و بهصورت شفاف گزارش دهید.
مسیر کلی نگارش را میتوان چنین خلاصه کرد:
موضوع → بیان مسئله → اهداف → سؤالها/فرضیهها → پیشینه و چارچوب نظری → روش تحقیق → یافتهها → بحث → نتیجهگیری → منابع
در این میان، مهمترین نکته این است که بخشهای تحقیق جدا از یکدیگر نوشته نشوند. یک نوشته تحقیقی موفق باید یک خط استدلالی مشخص داشته باشد؛ یعنی خواننده بتواند از مسئله پژوهش به سؤال، از سؤال به روش، از روش به یافته و از یافته به نتیجهگیری برسد.
همچنین استفاده از منابع معتبر، ارجاعدهی صحیح، نگارش شفاف، پرهیز از سرقت علمی و گزارش صادقانه یافتهها از الزامات یک تحقیق علمی قابل اعتماد است.
در نهایت، هدف از نوشتن تحقیق صرفاً تکمیل یک تکلیف دانشگاهی نیست؛ بلکه باید بتواند یک مسئله را بهصورت روشمند بررسی کند و دانش یا شواهد قابل استفادهای در اختیار خواننده قرار دهد.
آکادمی ساپتز با آموزش روش تحقیق و نگارش علمی، به دانشجویان و پژوهشگران کمک میکند اجزای مختلف تحقیق را بهصورت اصولی طراحی، نگارش و به یکدیگر مرتبط کنند.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی برای این مقاله ثبت نشده است.
پرسش یا تجربه خود را با ما در میان بگذارید.