فرایند چاپ مقاله علمی برای بسیاری از دانشجویان، پژوهشگران و اعضای هیئت علمی با اصطلاحات تخصصی متعددی همراه است. واژه‌هایی مانند Submission، Peer Review، Revision، Acceptance، Rejection، DOI، Article Processing Charge (APC)، Impact Factor، Quartile، Indexing و Plagiarism در مراحل مختلف انتشار مقاله به کار می‌روند و شناخت دقیق آن‌ها به پژوهشگر کمک می‌کند تصمیم‌های آگاهانه‌تری بگیرد.
اگر قصد ارسال مقاله به یک مجله علمی را دارید، تنها دانستن شیوه نگارش مقاله کافی نیست؛ بلکه باید بدانید مقاله پس از ارسال چه مراحلی را طی می‌کند، داوری چگونه انجام می‌شود، تفاوت پذیرش و انتشار چیست، منظور از مجله Q1 یا Q2 چیست و اصطلاحاتی مانند Major Revision، Minor Revision، Desk Reject و DOI چه معنایی دارند.
در این مقاله از آکادمی ساپتز، مهم‌ترین اصطلاحات چاپ مقاله و انتشار مقالات علمی را به زبان ساده و کاربردی بررسی می‌کنیم.
چرا شناخت اصطلاحات چاپ مقاله اهمیت دارد؟
انتشار مقاله علمی یک فرایند چندمرحله‌ای است و هر مرحله اصطلاحات خاص خود را دارد.
شناخت این اصطلاحات به شما کمک می‌کند:
- وضعیت مقاله را بهتر پیگیری کنید.
- پاسخ سردبیر یا داوران را درست تفسیر کنید.
- اعتبار یک مجله را بهتر ارزیابی کنید.
- تفاوت پذیرش و چاپ مقاله را بدانید.
- هزینه‌های احتمالی انتشار را تشخیص دهید.
- از اشتباه در انتخاب مجله جلوگیری کنید.
- وضعیت نمایه‌شدن مقاله را دقیق‌تر بررسی کنید.
به همین دلیل، آشنایی با واژگان تخصصی انتشار مقاله بخشی از سواد پژوهشی محسوب می‌شود.
اصطلاحات مهم مربوط به ارسال مقاله
Manuscript چیست؟
Manuscript به نسخه مقاله‌ای گفته می‌شود که نویسنده برای بررسی و انتشار به مجله ارسال می‌کند.
این نسخه ممکن است هنوز منتشر نشده باشد و در مرحله بررسی یا داوری قرار داشته باشد.
Submission چیست؟
Submission به معنای ارسال مقاله به مجله است.
هنگامی که نویسنده مقاله را از طریق سامانه مجله ارسال می‌کند، فرایند Submission آغاز می‌شود.
Submit چیست؟
Submit یعنی «ارسال کردن».
برای مثال، عبارت Submit Manuscript معمولاً به معنای «ارسال مقاله» یا «ارسال دست‌نوشته علمی» است.
Corresponding Author کیست؟
Corresponding Author یا نویسنده مسئول، فردی است که ارتباط رسمی با مجله را مدیریت می‌کند.
معمولاً مکاتبات مربوط به:
- ارسال مقاله
- پاسخ به داوران
- اصلاحات
- پذیرش
- انتشار
- مسائل مربوط به مقاله
از طریق نویسنده مسئول انجام می‌شود.
Co-author چیست؟
Co-author به نویسنده یا نویسندگان همکار مقاله گفته می‌شود.
هر نویسنده باید بر اساس معیارهای علمی و اخلاق پژوهش، مشارکت واقعی و قابل دفاعی در مقاله داشته باشد.
اصطلاحات مربوط به داوری مقاله
Peer Review چیست؟
Peer Review یا داوری همتا، فرایندی است که طی آن مقاله توسط متخصصان حوزه علمی مرتبط بررسی می‌شود.
هدف داوری، ارزیابی کیفیت علمی، روش‌شناسی، اعتبار نتایج و تناسب مقاله با استانداردهای مجله است.
Reviewer کیست؟
Reviewer یا داور، پژوهشگری است که مقاله را از نظر علمی ارزیابی می‌کند و نظرات خود را برای سردبیر و در بسیاری موارد برای نویسندگان ارائه می‌دهد.
Editor کیست؟
Editor یا سردبیر، مسئول مدیریت علمی و اجرایی فرایند بررسی مقالات در مجله است.
سردبیر می‌تواند مقاله را برای داوری ارسال کند، تصمیم نهایی درباره وضعیت مقاله بگیرد یا در برخی شرایط مقاله را بدون ارسال به داوری رد کند.
Editorial Board چیست؟
Editorial Board یا هیئت تحریریه، گروهی از متخصصان هستند که در مدیریت علمی و سیاست‌گذاری محتوایی مجله نقش دارند.
اصطلاحات مربوط به رد مقاله
Desk Reject چیست؟
Desk Rejection یا Desk Reject به رد مقاله در مرحله اولیه و پیش از داوری تخصصی گفته می‌شود.
این اتفاق ممکن است به دلایلی مانند:
- عدم تناسب موضوع با حوزه مجله
- ضعف ساختاری مقاله
- رعایت نکردن دستورالعمل نویسندگان
- کیفیت پایین علمی یا نگارشی
- ضعف روش‌شناسی
- خارج بودن مقاله از Scope مجله
رخ دهد.
Desk Reject لزوماً به این معنا نیست که مقاله از نظر علمی بی‌ارزش است؛ ممکن است مقاله برای مجله انتخاب‌شده مناسب نباشد.
Rejection چیست؟
Rejection به معنای رد مقاله است.
رد مقاله ممکن است قبل از داوری یا پس از دریافت نظر داوران اتفاق بیفتد.
Reject and Resubmit چیست؟
این عبارت نشان می‌دهد مقاله در وضعیت فعلی پذیرفته نشده، اما مجله ممکن است امکان ارسال نسخه‌ای کاملاً بازنگری‌شده را فراهم کند.
این وضعیت با پذیرش مشروط یکسان نیست و باید متن تصمیم سردبیر با دقت بررسی شود.
اصطلاحات مربوط به اصلاح مقاله
Revision چیست؟
Revision به معنای اصلاح و بازنگری مقاله بر اساس نظر سردبیر یا داوران است.
گاهی اصلاحات محدود هستند و گاهی مقاله به بازنگری گسترده نیاز دارد.
Minor Revision چیست؟
Minor Revision یعنی مقاله به اصلاحات جزئی نیاز دارد.
برای مثال:
- اصلاح چند بخش از متن
- تکمیل برخی منابع
- اصلاح جدول یا شکل
- پاسخ به چند نکته محدود داور
ممکن است در این دسته قرار گیرد.
Major Revision چیست؟
Major Revision به معنای نیاز مقاله به اصلاحات اساسی‌تر است.
این اصلاحات می‌توانند شامل تغییر یا توضیح بیشتر در روش تحقیق، تحلیل داده‌ها، بحث نتایج یا بخش‌های مهم مقاله باشند.
دریافت Major Revision به معنای رد قطعی مقاله نیست؛ بلکه یعنی مقاله برای تصمیم نهایی به بازنگری قابل توجه نیاز دارد.
Response to Reviewers چیست؟
Response to Reviewers یا پاسخ به داوران، سندی است که نویسنده در آن به‌صورت منظم به نظرات داوران پاسخ می‌دهد.
پاسخ حرفه‌ای باید نشان دهد:
- نظر داور مطالعه شده است.
- در صورت پذیرش پیشنهاد، اصلاح انجام شده است.
- محل اصلاح در مقاله مشخص است.
- در صورت عدم پذیرش نظر، دلیل علمی و محترمانه ارائه شده است.
اصطلاحات مربوط به پذیرش مقاله
Acceptance چیست؟
Acceptance به معنای پذیرش مقاله برای انتشار توسط مجله است.
پذیرش معمولاً پس از طی مراحل بررسی و داوری و تأیید نهایی سردبیر انجام می‌شود.
Acceptance Letter چیست؟
Acceptance Letter نامه یا پیام رسمی پذیرش مقاله است که معمولاً از طرف مجله برای نویسنده مسئول ارسال می‌شود.
Conditional Acceptance چیست؟
Conditional Acceptance به معنای پذیرش مشروط است.
در این وضعیت، مجله پذیرش مقاله را به انجام اصلاحات یا رعایت برخی شرایط وابسته می‌کند.
آیا پذیرش مقاله با چاپ مقاله تفاوت دارد؟
بله.
Acceptance یعنی مقاله از سوی مجله برای انتشار پذیرفته شده است.
اما Publication به معنای انتشار مقاله است.
ممکن است مقاله پس از پذیرش وارد مراحل دیگری مانند:
- ویرایش نهایی
- صفحه‌آرایی
- تأیید Proof
- اختصاص DOI
- انتشار آنلاین
- قرار گرفتن در یک شماره مجله
شود.
بنابراین پذیرش مقاله لزوماً به معنای انتشار فوری آن نیست.
اصطلاحات مربوط به انتشار مقاله
Proof چیست؟
Proof نسخه‌ای از مقاله است که پس از آماده‌سازی اولیه برای انتشار، جهت بررسی نهایی در اختیار نویسندگان قرار می‌گیرد.
در این مرحله معمولاً باید خطاهای تایپی، نام نویسندگان، وابستگی سازمانی، جداول و سایر موارد مهم بررسی شوند.
Online First چیست؟
Online First به انتشار مقاله به‌صورت آنلاین پیش از قرار گرفتن آن در یک شماره مشخص از مجله اشاره دارد.
اصطلاحات مورد استفاده مجلات ممکن است متفاوت باشد.
Issue چیست؟
Issue به یک شماره مشخص از مجله گفته می‌شود.
برای مثال یک مجله ممکن است در هر سال چند Issue منتشر کند.
Volume چیست؟
Volume معمولاً به دوره یا جلد انتشار مجله اشاره دارد که اغلب بر اساس سال یا دوره انتشار تعیین می‌شود.
DOI چیست؟
DOI مخفف Digital Object Identifier است.
DOI یک شناسه پایدار برای شناسایی یک مقاله یا سایر آثار دیجیتال علمی است.
وجود DOI به پیدا کردن و ارجاع دادن به مقاله کمک می‌کند.
البته داشتن DOI به‌تنهایی به معنای معتبر بودن یک مقاله یا مجله نیست؛ اعتبار مجله و کیفیت فرایند انتشار نیز باید جداگانه بررسی شود.
اصطلاحات مربوط به نمایه و اعتبار مجلات
Indexing چیست؟
Indexing یا نمایه‌شدن یعنی اطلاعات مجله یا مقالات آن در یک پایگاه اطلاعات علمی نمایه شود.
پایگاه‌های نمایه‌سازی مختلف معیارها و سیاست‌های متفاوتی دارند.
بنابراین هنگام بررسی یک مجله باید دقیقاً مشخص شود مقاله یا مجله در کدام پایگاه نمایه شده است.
Scopus چیست؟
Scopus یکی از پایگاه‌های بزرگ نمایه‌سازی و استنادی منابع علمی است.
در ارزیابی مجلات Scopus، شاخص‌ها و اطلاعات مختلفی می‌توانند مورد توجه قرار گیرند و صرفاً نام Scopus به‌تنهایی برای قضاوت درباره کیفیت یک مقاله کافی نیست.
Web of Science چیست؟
Web of Science یک مجموعه پایگاه‌های اطلاعات علمی و استنادی است که برای جست‌وجو، تحلیل و ارزیابی ادبیات علمی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
Journal Citation Reports یا JCR چیست؟
Journal Citation Reports (JCR) یکی از منابع شناخته‌شده برای بررسی شاخص‌های استنادی مجلات نمایه‌شده در مجموعه‌های مربوط به Web of Science است.
Impact Factor چیست؟
Impact Factor یا ضریب تأثیر، یکی از شاخص‌های استنادی شناخته‌شده برای مجلات است.
این شاخص برای ارزیابی میزان استناد به مقالات یک مجله در یک بازه مشخص استفاده می‌شود.
Impact Factor نباید به‌عنوان معیار مستقیم کیفیت تک‌تک مقالات یا پژوهشگران تفسیر شود.
Quartile یا Q1، Q2، Q3 و Q4 چیست؟
Quartile یا چارک، جایگاه یک مجله را در یک دسته‌بندی موضوعی مشخص نشان می‌دهد.
چهار چارک اصلی عبارت‌اند از:
- Q1: چارک اول
- Q2: چارک دوم
- Q3: چارک سوم
- Q4: چارک چهارم
به‌طور کلی، Q1 در بسیاری از رتبه‌بندی‌ها نشان‌دهنده جایگاه بالاتر مجله در دسته موضوعی مربوطه است.
اما هنگام بررسی Q یک مجله باید پایگاه، سال ارزیابی و دسته موضوعی را نیز در نظر گرفت.
APC چیست؟
APC مخفف Article Processing Charge است.
این عبارت به هزینه پردازش مقاله اشاره دارد که برخی مجلات برای انتشار مقاله دریافت می‌کنند.
همه مجلات APC ندارند و وجود یا عدم وجود هزینه باید از اطلاعات رسمی مجله بررسی شود.
Open Access چیست؟
Open Access یا دسترسی آزاد به این معناست که مقاله پس از انتشار، طبق سیاست مجله و مجوز مربوطه برای خوانندگان بدون نیاز به اشتراک پولی قابل دسترسی باشد.
برخی مدل‌های Open Access با پرداخت APC همراه هستند، اما هر مقاله Open Access الزاماً شرایط یکسانی ندارد.
اصطلاحات مهم اخلاق در چاپ مقاله
Plagiarism چیست؟
Plagiarism یا سرقت علمی، استفاده نامناسب از ایده‌ها، متن، داده‌ها یا آثار دیگران بدون رعایت اصول انتساب و استناد است.
پژوهشگر باید از منابع به‌درستی استفاده کند و در نقل مستقیم یا استفاده از ایده‌های دیگران، اصول علمی مربوط به استناد را رعایت کند.
Similarity چیست؟
Similarity به میزان شباهت متنی میان یک مقاله و منابع موجود در پایگاه بررسی‌شده اشاره می‌کند.
نکته مهم این است که Similarity با Plagiarism یکسان نیست.
ممکن است بخشی از شباهت به دلیل اصطلاحات تخصصی، عبارات استاندارد، نام روش‌ها یا بخش‌های اجتناب‌ناپذیر علمی ایجاد شده باشد.
Duplicate Publication چیست؟
انتشار تکراری زمانی رخ می‌دهد که پژوهشگر یک محتوای علمی یکسان یا بسیار مشابه را بدون رعایت قواعد انتشار، در چند محل منتشر کند.
این مسئله می‌تواند از نظر اخلاق پژوهش مشکل‌زا باشد.
Conflict of Interest چیست؟
Conflict of Interest یا تعارض منافع به شرایطی اشاره دارد که یک منفعت شخصی، مالی، حرفه‌ای یا سازمانی می‌تواند بر قضاوت علمی اثر بگذارد یا چنین تصوری ایجاد کند.
در بسیاری از مجلات، نویسندگان باید تعارض منافع احتمالی را اعلام کنند.
اصطلاحات مهم در بررسی وضعیت مقاله
پس از ارسال مقاله ممکن است در سامانه مجله وضعیت‌های مختلفی مشاهده کنید:
Submitted
مقاله ارسال شده است.
With Editor
مقاله در مرحله بررسی سردبیر قرار دارد.
Under Review
مقاله در فرایند داوری قرار گرفته یا برای داوری ارسال شده است.
Required Reviews Completed
تعداد موردنیاز از گزارش‌های داوری دریافت شده است و مجله می‌تواند وارد مرحله تصمیم‌گیری شود.
Decision in Process
تصمیم درباره مقاله در حال نهایی شدن است.
Revision Required
مقاله نیازمند اصلاح است.
Accepted
مقاله پذیرفته شده است.
Rejected
مقاله رد شده است.
البته نام دقیق Statusها ممکن است در سامانه‌های مختلف متفاوت باشد.
مهم ترین اصطلاحات چاپ مقاله در یک نگاه
| اصطلاح | معنی |
|---|---|
| Manuscript | نسخه مقاله ارسالی |
| Submission | ارسال مقاله |
| Editor | سردبیر یا ویراستار مسئول |
| Reviewer | داور |
| Peer Review | داوری همتا |
| Desk Reject | رد مقاله پیش از داوری |
| Revision | اصلاح و بازنگری |
| Minor Revision | اصلاحات جزئی |
| Major Revision | اصلاحات اساسی |
| Acceptance | پذیرش |
| Publication | انتشار |
| DOI | شناسه دیجیتال پایدار |
| APC | هزینه پردازش مقاله |
| Open Access | دسترسی آزاد |
| Indexing | نمایه‌سازی |
| Impact Factor | شاخص استنادی مجله |
| Quartile | چارک مجله |
| Plagiarism | سرقت علمی |
| Similarity | میزان شباهت متنی |
| Conflict of Interest | تعارض منافع |
جمع بندی
شناخت اصطلاحات مهم در چاپ مقاله به پژوهشگر کمک می‌کند مسیر انتشار مقاله را بهتر درک کند و در مواجهه با پیام‌های سردبیر، گزارش داوران و وضعیت مقاله در سامانه مجله تصمیم دقیق‌تری بگیرد.
اصطلاحاتی مانند Submission، Peer Review، Reviewer، Revision، Major Revision، Minor Revision، Acceptance، Rejection، DOI، APC، Open Access، Indexing، Impact Factor و Quartile هرکدام معنای مشخصی دارند و نباید بدون توجه به زمینه انتشار، یکسان تفسیر شوند.
همچنین لازم است میان اصطلاحاتی مانند پذیرش و انتشار، Similarity و Plagiarism و نمایه‌شدن و معتبر بودن تفاوت قائل شویم.
در نهایت، انتخاب مجله مناسب فقط بر اساس یک شاخص مانند Q یا Impact Factor نباید انجام شود. حوزه موضوعی مجله، اعتبار ناشر، نمایه‌های واقعی، سیاست داوری، هزینه انتشار، زمان بررسی، سیاست اخلاق پژوهش و تناسب مقاله با Scope مجله نیز باید پیش از ارسال مقاله بررسی شوند.
دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی برای این مقاله ثبت نشده است.
پرسش یا تجربه خود را با ما در میان بگذارید.