Scopus چیست و چگونه از آن برای پیدا کردن مقاله و انتخاب مجله استفاده کنیم؟

در دنیای پژوهش‌های علمی، دسترسی به منابع معتبر و انتخاب مجله مناسب برای انتشار مقاله از مهم‌ترین دغدغه‌های دانشجویان، پژوهشگران و اعضای هیئت علمی است. Scopus به عنوان یکی از بزرگ‌ترین پایگاه‌های استنادی جهان، امکان جستجوی میلیون‌ها مقاله علمی، بررسی میزان استنادها، شناسایی نویسندگان برجسته و ارزیابی اعتبار مجلات علمی را فراهم می‌کند.

اگر قصد نگارش مقاله، انجام پایان‌نامه، استخراج پیشینه تحقیق یا انتخاب یک مجله معتبر برای چاپ مقاله اسکوپوس خود را دارید، آشنایی با امکانات Scopus می‌تواند مسیر پژوهش شما را بسیار ساده‌تر و حرفه‌ای‌تر کند. در این راهنما با نحوه جستجوی مقاله در اسکوپوس، ارزیابی مجلات علمی، بررسی شاخص‌های استنادی و استفاده از ابزارهای تحلیلی این پایگاه آشنا خواهید شد.

در این مقاله خواهید آموخت:

• Scopus چیست و چه کاربردی دارد؟
• چگونه در Scopus مقاله علمی پیدا کنیم؟
• روش جستجوی پیشرفته در اسکوپوس
• نحوه بررسی نویسندگان و استنادهای علمی
• آموزش انتخاب مجله مناسب برای چاپ مقاله
• آشنایی با شاخص‌های CiteScore، SJR و SNIP
• تفاوت Scopus با Web of Science و Google Scholar
• اشتباهات رایج هنگام جستجو و انتخاب مجله

آشنایی با پایگاه اطلاعاتی Scopus

پایگاه اطلاعاتی Scopus، بزرگترین پایگاه اطلاعاتی «چکیده» و «استنادی» جهان است؛ بدین معنی که علاوه بر چکیده مقالات، دارای فهرست منابع هر مقاله نیز هست و بدین ترتیب امکان محاسبه تعداد استنادات به هر مقاله را فراهم می‌کند. از این رو می‌توان دریافت هر مقاله در این مجموعه، تاکنون چند بار توسط سایر مقالات مورد استناد قرار گرفته است که این خود شاخصی برای تعیین کیفیت مقاله می‏ شود.

همچنین مؤثرترین کشورها، نشریات، مؤسسات علمی، آثار و دانشمندان از این طریق مشخص می‏ شوند. اسکوپوس اواخر سال 2004 از سوی الزویر (ناشر هلندی) راه اندازی شد. این پایگاه با همکاری 21 مؤسسه از سراسر جهان ارائه شده و به سرعت رقیب جدی موسسه اطلاعات علمی شد که قریب 50 سال پیشرو نمایه ­های استنادی در جهان بود که هر روز بروزرسانی می‌‏شود.

ویژگی های اسکوپوس:

پایگاه اطلاعاتی Scopus ابزار خوبی برای محققان وپژوهشگران در حوزه‌های مختلف علمی است. اسکوپوس دارای چندین ویژگی منحصربه‌فرد است، یکی از این ویژگی‌ها سیستم تجزیه و تحلیل عملکرد مجلات علمی است. این سیستم عملکرد مجلات را به شیوه‌ای بسیار ساده، سریع و شفاف نشان می‌دهد.

به عبارت دیگر علاوه بر جستجو و دسترسی به مقالات می‌توان فعال‌ترین نویسنده، سازمان، مراکز تحقیقاتی و مجلات در هر حوزه موضوعی را تعیین و رتبه بندی کرد و عملکرد مجلات علمی را از سال ۱۹۹۶ تا سال جاری مشاهده کرد. سیستم تجزیه و تحلیل عملکرد مجلات، امکان انتخاب ۱۰ مجله در یک زمینه موضوعی خاص برای کاربران فراهم می‌کند. این اطلاعات به صورت نمودار نمایش داده می‌شود تا کاربر بتواند به سادگی عملکرد مجلات هم موضوع را در این پایگاه اطلاعاتی مشاهده کند.

در ادامه ویژگی های اسکوپوس:

ارزیابی مجلات به شدت مورد علاقه مؤسسات آکادمیک –دولت‌ها و افراد قرار گرفته است. لذا تمامی این گروه‌ها می‌توانند از فواید آن بهره‌مند گشته و علاوه بر صرفه‌جویی در وقت، انواع مقایسه‌ها را انجام دهند. بنا بر اطلاعات سایت این مجموعه تا ابتدای سال ۲۰۰۷ میلادی شامل بیش از ۱۵۰۰۰ مجله مرور شده و معتبر از ۴۰۰۰ ناشر از سراسر جهان است.

بیش از ۱۲۸۵۰ مجله علمی، ۲۸ میلیون چکیده، ۲۱ میلیون اطلاعات موجود در بانک پایگاه ثبت اختراع و بیش از ۲۷۵ میلیون صفحه وب را در بر می‌گیرد. که امروزه این ارقام به طور قابل توجهی افزایش نیز یافته است. این پایگاه زمینه‌هایی از جمله علوم زیستی، پزشکی، علوم پایه، مهندسی، فنی، علوم اجتماعی و علوم انسانی و سایر حیطه‌های علمی را تحت پوشش قرار می‌دهد.

ویژگی های پایگاه اسکوپوس

یکی از ویژگی‌های پایگاه اطلاعاتی اسکوپوس پوشش صد درصدی مقالات بانک اطلاعاتی پزشکی مدلاین است.این پایگاه روزانه آپدیت و بروزرسانی می‌شود. دسترسی به اطلاعات این پایگاه اطلاعاتی ( اسکوپوس ) مستلزم اشتراک و پرداخت هزینه است.با ثبت نام در این پایگاه و ارائه پست الکترونیکی خود، می توانید به طور روزآمد از مقالات و اطلاعات جدید منتشر شده در حوزه موضوعی خود از طریق پست الکترونیکی اطلاع کسب نمایید.

 نشانی پایگاه: http://www.scopus.com

جستجو در پایگاه اسکوپوس

صفحه اصلی سایت Scopus شامل  ۶ قسمت زیر می شود:

•     Search

•     Sources:

برای آگاهی یافتن از عناوین نشریاتی که مقاله‌های آن‌ها در سایت Scopus وارد می‌شود از این گزینه استفاده کنید.

•     Analytics:

به منظور تحلیل علمی مجله‌های مربوط به یک رشته خاص این گزینه را کلیک کنید.

•     My Alerts:

لازمه استفاده از این بخش ثبت نام کردن در این سایت است که با Register شدن می‌توانید از امکاناتی زیر استفاده کنید:

1.     ایجاد Alert از جستجوها، Alert از استنادها به نویسندگان، Alert از استنادها به مقالات.
2.     Save کردن جستجوها برای استفاده در دفعات بعد.
3.     ثبت نام کردن در گردهمایی‌های این سایت.
4.     ایجاد یک پروفایل شخصی.

برای وارد شدن به این قسمت  ابتدا با کلیک بر روی گزینه Register صفحه مربوطه را تکمیل و سپس گزینه My Alerts را انتخاب و وارد صفحه مربوطه شوید.

•     My List:

کلیه اعمالی که در این سایت انجام می‌گیرد به صورت موقت این قسمت ذخیره می‌گردد. چنانچه تمایل به ذخیره دائم کلیه جستجوهای خود داشته باشید می‌بایست مقالات را انتخاب و سپس بر روی گزینه Add to List در صفحه نتایج جستجو کلیک نمایید.

•     My Profile:

برای دسترسی به صفحات شخصی و به عبارت دیگر کلیه جستجوها و Alert ها این گزینه را انتخاب کنید.

با کلیک بر روی گزینه Search چند نوع امکان جستجوی Basic Search و Author Search و Affiliation Search و Advance Search نمایان می‌شود که هر کدام دارای فیلدهای خاص خود می‌باشند.

Basic Search

از دو قسمت Search For و Limit To تشکیل شده است.

جستجوی مقدماتی

برای این جستجو شما یک کادر جستجو برای وارد کردن عبارت جستجو دارید. در کنار این کادر شما باکسی دارید که می‌توانید مشخص سازید که عبارت جستجو در چه فیلدی جستجو شود.All field (همه زمینه‌ها)، Authors (نویسندگان)، Source title (عنوان منبع)، Article title (عنوان مقاله)، Abstract (چکیده)، Keywords (کلید واژه)، Affiliation (وابستگی) References (منابع)، Language (زبان)،conference (کنفرانس)، ISSN (شماره استاندارد بین‌المللی پیایند ها).

در کادر دوم شما می‌توانید اگر عبارت جستجوی دیگری دارید وارد کرده و یکی از عمل گرهای AND,NOT,OR را انتخاب کنید. در این قسمت نیز می‌توانید نوع عبارت جستجوی خود را مشخص کنید.

 مشخص کردن محدوده زمانی (Limit To)

 در این قسمت می‌توان مشخص کرد که مدرک مورد نظر کاربر در چه سالی منتشر شده است یا اینکه در چند روز گذشته به پایگاه اضافه شده است .

 Ducument Type (مشخص کردن نوع مدرک)

در این قسمت می توان مشخص کرد که مدرک مورد نظر کاربر چیست؟ مقاله؟ گزارش؟ سرمقاله؟ و غیره

Subject Areas

در قسمت Subject Areas مشخص کنید که مدرک شما در چه حوزهٔ موضوعی باشد.

Author Search

اگر دنبال نویسنده‌ای خاص هستید از گزینه Author Search استفاده کنید که برای متمایز کردن نام‌های نویسندگان با اختصاص دادن یک شماره واحد به تمام اسناد که به وسیله یک نویسنده نوشته شده است به کار برده می‌شود. در باکس اول Last name (نام خانوادگی) و در باکس بعدی lnitial or first name (نام کوچک) را برای جستجو بنویسید.

Affiliation

در این قسمت کاربر می تواند شغل یا وابستگی سازمان نویسنده را در Affiliation جستجو کنید. به منظور بررسی وضعیت علمی موسسه‌ای خاص و یا یافتن اشکال مختلف نام‌های یک موسسه در بانک‌های اطلاعاتی گزینه Affiliation Search را انتخاب و در کادر Affiliation نام موسسه یا دانشگاه مورد نظر را وارد کنید. این ویژگی مفید است برای متمایز کردن مؤسسات یا گروه اسناد وابسته به یک سازمان.

جستجوی پیشرفته

برای انجام جستجوی پیشرفته و با استفاده از عمل گردهای منطقی (AND,NOT,OR) و کدهای مختلف که خود سایت مشخص کرده گزینه Advance Search را انتخاب کنید.

سوالات متداول (FAQ)

Scopus چیست؟

Scopus یکی از بزرگ‌ترین پایگاه‌های نمایه‌سازی و استنادی جهان است که توسط انتشارات Elsevier مدیریت می‌شود و اطلاعات میلیون‌ها مقاله، کتاب، کنفرانس و مجله علمی را در رشته‌های مختلف پوشش می‌دهد.

آیا Scopus یک پایگاه دانلود مقاله است؟

خیر. Scopus در اصل یک پایگاه نمایه‌سازی و استنادی است. این سامانه اطلاعات کتابشناختی، چکیده مقالات، تعداد استنادها و مشخصات مجلات را نمایش می‌دهد و در بسیاری از موارد کاربران را به متن کامل مقاله در وب‌سایت ناشر هدایت می‌کند.

چگونه در Scopus مقاله پیدا کنیم؟

کاربران می‌توانند با استفاده از کلیدواژه، عنوان مقاله، نام نویسنده، موضوع، دانشگاه یا DOI در بخش جستجوی Scopus به مقالات مرتبط دسترسی پیدا کنند و نتایج را با فیلترهای مختلف محدود نمایند.

چگونه اعتبار یک مجله را در Scopus بررسی کنیم؟

با مراجعه به صفحه اطلاعات مجله می‌توان شاخص‌هایی مانند CiteScore، SJR، SNIP، حوزه موضوعی، رتبه چارکی (Q1 تا Q4) و سابقه نمایه‌سازی مجله را بررسی کرد.

منظور از مجلات Q1، Q2، Q3 و Q4 چیست؟

چارک یا Quartile رتبه مجله را در میان مجلات هم‌رشته نشان می‌دهد. مجلات Q1 در میان 25 درصد برتر حوزه تخصصی خود قرار دارند و معمولاً از اعتبار علمی بیشتری برخوردار هستند.

آیا همه مجلات نمایه‌شده در Scopus معتبر هستند؟

بیشتر مجلات نمایه‌شده در Scopus فرآیند ارزیابی علمی را پشت سر گذاشته‌اند، اما پژوهشگران باید علاوه بر نمایه بودن، شاخص‌های استنادی، کیفیت داوری، ناشر و سابقه مجله را نیز بررسی کنند.

چگونه مجله مناسب برای چاپ مقاله خود انتخاب کنیم؟

بهترین روش، بررسی حوزه موضوعی مقاله، مطالعه اهداف و دامنه مجله (Aims & Scope)، تحلیل شاخص‌های استنادی، مدت زمان داوری و تطبیق مقالات منتشرشده با موضوع پژوهش است.

تفاوت Scopus و Google Scholar چیست؟

Google Scholar پوشش گسترده‌تری از انواع منابع علمی دارد، اما Scopus داده‌های ساختاریافته‌تر، شاخص‌های استنادی دقیق‌تر و ابزارهای حرفه‌ای‌تری برای تحلیل پژوهش‌ها و انتخاب مجلات ارائه می‌دهد.

آیا امکان بررسی میزان استناد یک مقاله در Scopus وجود دارد؟

بله. یکی از مهم‌ترین قابلیت‌های Scopus نمایش تعداد استنادهای هر مقاله، تحلیل شبکه استنادی و بررسی تأثیر علمی پژوهش‌ها است.

جمع‌بندی

Scopus یکی از مهم‌ترین ابزارهای پژوهشی برای جستجوی مقالات علمی، تحلیل استنادها و انتخاب مجلات معتبر به شمار می‌رود. این پایگاه اطلاعاتی به پژوهشگران کمک می‌کند تا جدیدترین مطالعات علمی را شناسایی کرده، نویسندگان برجسته حوزه تخصصی خود را بشناسند و برای انتشار آثار علمی بهترین مجلات را انتخاب کنند.

تسلط بر روش‌های جستجو در Scopus، آشنایی با شاخص‌های ارزیابی مجلات مانند CiteScore، SJR و SNIP و شناخت چارک‌های Q1 تا Q4 می‌تواند کیفیت تصمیم‌گیری پژوهشی را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. به همین دلیل، یادگیری کار با Scopus برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی، اساتید دانشگاه و نویسندگان مقالات علمی یک مهارت ضروری در پژوهش دانشگاهی محسوب می‌شود.