مقدمه: چرا انتخاب نویسنده مسئول در یک مقاله علمی اهمیت دارد؟
فرض کنید مقاله‌ای با مشارکت سه پژوهشگر آماده ارسال است. چه کسی باید به‌عنوان نویسنده مسئول معرفی شود؟ آیا این فرد حتماً باید نویسنده اول یا استاد راهنما باشد؟ و آیا مسئولیت او فقط به دریافت ایمیل‌های مجله محدود می‌شود؟
انتخاب نویسنده مسئول فقط یک موضوع اداری نیست. این فرد در هماهنگی ارسال، داوری و انتشار مقاله نقش دارد؛ اگر ایمیل مجله را به‌موقع نبیند یا از جزئیات پژوهش خبر نداشته باشد، پاسخ به سردبیر و داوران عقب می‌افتد و کل فرایند کند می‌شود. در این مقاله با مفهوم Corresponding Author، وظایف او در مراحل مختلف انتشار، تفاوتش با نویسنده اول و معیارهای انتخاب او آشنا می‌شوید.
Corresponding Author چیست؟
Corresponding Author در فارسی «نویسنده مسئول» یا «نویسنده مسئول مکاتبات» نامیده می‌شود. او یکی از نویسندگان مقاله است که به نمایندگی از گروه، ارتباط اصلی با مجله را بر عهده می‌گیرد. سردبیر، دفتر مجله و سامانه ارسال مقاله معمولاً از طریق او با گروه نویسندگان در تماس‌اند؛ پس او باید بتواند مکاتبات را دریافت کند و به‌موقع پاسخ دهد.
مسئولیت مکاتبه با میزان مشارکت علمی در پژوهش یکی نیست. نویسنده مسئول ممکن است نفر اول، نفر آخر یا در هر جایگاه دیگری از فهرست نویسندگان باشد؛ آنچه او را مشخص می‌کند نقش ارتباطی اوست، نه ترتیب نامش.
در مقاله منتشرشده، نام نویسنده مسئول معمولاً با نشانه‌ای مانند ستاره یا نماد ایمیل مشخص می‌شود و اطلاعات تماس او در صفحه اول یا بخش اطلاعات نویسندگان می‌آید. شیوه دقیق نمایش از مجله‌ای به مجله دیگر فرق می‌کند.
یک برداشت اشتباه رایج این است که نویسنده مسئول «کسی است که فقط ایمیلش در مقاله نوشته می‌شود». درج ایمیل تنها نشانه ظاهری این نقش است؛ کار اصلی او پیگیری ارسال، داوری و انتشار و هماهنگی با هم‌نویسندگان است.
وظایف و مسئولیت‌های نویسنده مسئول مقاله چیست؟
وظایف نویسنده مسئول را می‌توان بر اساس چهار مرحله از مسیر انتشار مقاله دسته‌بندی کرد.
۱. مسئولیت‌های نویسنده مسئول پیش از ارسال مقاله
- هماهنگی با سایر نویسندگان برای نهایی‌کردن نسخه مقاله.
- اطمینان از اینکه همه نویسندگان نسخه نهایی را دیده و تأیید کرده‌اند.
- بررسی نام، ترتیب نویسندگان و وابستگی سازمانی هر نفر.
- هماهنگی برای تکمیل اظهارنامه‌ها و فرم‌های موردنیاز مجله.
- بررسی اطلاعات تماس و ایمیل نویسندگان.
- آماده‌بودن فایل‌های موردنیاز برای سابمیت مقاله، مانند فایل اصلی، تصاویر و فرم‌ها.
ترتیب نویسندگان و تعیین نقش‌ها را نباید یک نفر به‌تنهایی تعیین کند؛ این تصمیم باید با توافق اعضای گروه و بر پایه معیارهای نویسندگی گرفته شود.
۲. مسئولیت‌های نویسنده مسئول هنگام سابمیت مقاله
- ثبت اطلاعات مقاله در سامانه ارسال.
- بارگذاری فایل اصلی مقاله و مدارک موردنیاز.
- درج مشخصات صحیح نویسندگان.
- ثبت اطلاعات نویسنده مسئول و یک ایمیل معتبر.
- مقایسه اطلاعات سامانه با فایل‌های بارگذاری‌شده.
- تکمیل اطلاعات و اظهارنامه‌های درخواست‌شده.
- بررسی نهایی و تأیید ارسال.
اگر مجله Cover Letter می‌خواهد، آماده‌کردن آن هم در همین مرحله انجام می‌شود؛ راهنمای نگارش Cover Letter در این زمینه کمک می‌کند.
در برخی سامانه‌ها، فردی که عملیات ارسال را انجام می‌دهد (Submitting Author) الزاماً همان نویسنده مسئول معرفی‌شده در مقاله نیست. مثلاً ممکن است یکی از هم‌نویسندگان فرم‌ها را پر کند، در حالی که نویسنده مسئول شخص دیگری باشد.
۳. مسئولیت‌های نویسنده مسئول در مرحله داوری
- دریافت و بررسی مکاتبات مجله.
- اطلاع‌رسانی نظرات داوران به سایر نویسندگان.
- هماهنگی اصلاحات مقاله با اعضای گروه.
- ارسال پاسخ مستدل به سردبیر و داوران.
- پیگیری وضعیت مقاله در سامانه مجله.
- پاسخ به درخواست‌های تکمیلی دفتر مجله.
اصلاح مقاله باید با مشارکت و اطلاع نویسندگان مرتبط انجام شود. نویسنده مسئول نباید بدون هماهنگی، تغییرات مهمی در نسخه نهایی اعمال کند.
۴. مسئولیت‌های نویسنده مسئول پس از پذیرش و انتشار مقاله
- پیگیری مراحل نهایی آماده‌سازی مقاله برای انتشار.
- بررسی و تأیید نسخه نهایی یا Proof در صورت درخواست مجله.
- کنترل صحت عنوان، نام نویسندگان و وابستگی سازمانی.
- بررسی خطاهای احتمالی پیش از انتشار.
- پیگیری اصلاح خطاهای منتشرشده از مسیرهای رسمی مجله.
- پاسخ‌گویی، یا هماهنگی برای پاسخ‌گویی، به پرسش‌های علمی و مکاتبات پس از انتشار.
نقش نویسنده مسئول با انتشار مقاله پایان نمی‌یابد؛ پس از چاپ نیز ممکن است از او نقد، پرسش یا درخواست داده و اطلاعات تکمیلی برسد.
تفاوت Corresponding Author با First Author و Co-author چیست؟
این تفاوت یکی از رایج‌ترین ابهامات دانشجویان و پژوهشگران است. ابتدا سه اصطلاح را روشن کنیم.
First Author (نویسنده اول): نویسنده‌ای که نامش در ترتیب نویسندگان در جایگاه نخست آمده است. در بسیاری از حوزه‌ها این جایگاه به پژوهشگری می‌رسد که بیشترین سهم را در انجام پژوهش یا نگارش مقاله داشته؛ با این حال، معیار تعیین ترتیب نویسندگان در رشته‌ها و گروه‌های پژوهشی متفاوت است.
Corresponding Author (نویسنده مسئول): نویسنده‌ای که مسئولیت اصلی ارتباط با مجله و هماهنگی مکاتبات ارسال، داوری و انتشار را بر عهده دارد.
Co-author (هم‌نویسنده): فردی که طبق معیارهای نویسندگی در پژوهش و مقاله مشارکت علمی داشته و نامش در فهرست نویسندگان درج شده است.
| معیار مقایسه | نویسنده اول | نویسنده مسئول | هم‌نویسنده |
| جایگاه در ترتیب نویسندگان | معمولاً نفر اول | ممکن است هر جایگاه باشد | بسته به ترتیب تعیین‌شده |
| نقش اصلی | جایگاه نویسندگی و مشارکت علمی | مکاتبه و هماهنگی با مجله | مشارکت علمی |
| ارتباط اصلی با مجله | لزوماً خیر | معمولاً بله | لزوماً خیر |
| دریافت مکاتبات | بسته به تنظیمات مجله | معمولاً بله | بسته به تنظیمات مجله |
| امکان هم‌زمانی با نقش نویسنده اول | بله | بله | ممکن است نقش دیگری نیز داشته باشد |
یک فرد می‌تواند هم‌زمان نویسنده اول و نویسنده مسئول باشد؛ فقط این دو نقش همیشه یکی نیستند.
آیا نویسنده مسئول حتماً باید استاد راهنما یا نویسنده اول باشد؟
نه؛ الزام عمومی برای یکسان‌بودن این نقش‌ها وجود ندارد. پاسخ هر پرسش به معیارهای نویسندگی، توافق نویسندگان و دستورالعمل مجله بستگی دارد.
آیا دانشجوی دکتری می‌تواند نویسنده مسئول باشد؟ بله، اگر معیارهای نویسندگی را داشته باشد و مجله یا دانشگاه محدودیت خاصی نگذاشته باشد. دانشجو معمولاً بیشترین آشنایی را با داده‌ها و جزئیات کار دارد. فقط پیش از ارسال بررسی کنید که دانشگاه یا مرکز پژوهشی ضوابط داخلی خاصی ندارد.
آیا استاد راهنما الزاماً باید نویسنده مسئول باشد؟ خیر. این انتخاب با توافق گروه و با توجه به توان پیگیری افراد انجام می‌شود، نه صرفاً بر اساس جایگاه استاد.
آیا نویسنده اول می‌تواند مسئول مکاتبات باشد؟ بله، و در بسیاری از مقالات همین‌طور است.
آیا نویسنده مسئول باید عضو هیئت علمی باشد؟ در نشر علمی چنین الزام عمومی وجود ندارد. با این حال برخی مجلات یا دانشگاه‌ها شرایطی مانند ایمیل سازمانی را مطرح می‌کنند؛ دستورالعمل مجله را ببینید.
آیا نویسنده مسئول باید نویسنده ارشد باشد؟ لزوماً نه. نویسنده ارشد ممکن است نویسنده مسئول شود، اما قاعده‌ای همگانی نیست.
چه کسی را برای Corresponding Author انتخاب کنیم؟
بهتر است فردی انتخاب شود که این ویژگی‌ها را دارد:
- با موضوع و محتوای پژوهش به‌خوبی آشناست.
- مشارکت علمی واقعی دارد و معیارهای نویسندگی را احراز می‌کند.
- به ایمیل پایدار دسترسی دارد و منظم پاسخ می‌دهد.
- می‌تواند با سایر نویسندگان هماهنگ کند.
- از جزئیات پژوهش و مستندات آن خبر دارد.
- با فرایند سابمیت و مکاتبات مجلات آشناست.
- حاضر است مقاله را پس از پذیرش و انتشار هم پیگیری کند.
نویسنده مسئول معمولاً کسی است که دستورالعمل مجله مقصد را با دقت می‌خواند؛ پس بهتر است در مرحله انتخاب مجله مناسب برای مقاله هم حضور داشته باشد.
انتخاب نباید صرفاً بر اساس جایگاه دانشگاهی، رابطه استاد و دانشجو یا ملاحظات تشریفاتی انجام شود.
آیا امکان داشتن دو یا چند نویسنده مسئول وجود دارد؟
Co-corresponding Authors یا نویسندگان مسئول مشترک، دو یا چند نویسنده‌اند که با هم به‌عنوان مسئول مکاتبات معرفی می‌شوند. برخی مجلات این امکان را فراهم می‌کنند، اما این یک قاعده همگانی نیست.
دو چیز را نباید با هم اشتباه گرفت: درج چند نویسنده مسئول در صفحه مقاله منتشرشده، و ثبت چند نفر در سامانه ارسال. ممکن است مجله‌ای چند ایمیل را در مقاله چاپ کند، اما در سامانه فقط یک نفر مخاطب اصلی مکاتبات باشد؛ حالت عکس هم ممکن است.
به همین دلیل پیش از ارسال باید دستورالعمل مجله بررسی شود. توافق قبلی نویسندگان هم مهم است: باید روشن باشد پاسخ به سردبیر و داوران با کیست و اگر دو نفر مخاطب مجله‌اند، کارها چگونه میان آن‌ها تقسیم می‌شود.
آیا نویسنده مسئول بودن امتیاز علمی بیشتری دارد؟
نویسنده مسئول بودن به‌خودی‌خود به معنای مشارکت علمی بیشتر نیست؛ این نقش درباره مکاتبه و هماهنگی است. همچنین با نویسنده اول بودن یکسان نیست. اینکه در ارزیابی‌های دانشگاهی، ارتقا یا امتیازهای پژوهشی نقش مستقلی داشته باشد، به مقررات هر دانشگاه، سازمان یا نظام پژوهشی بستگی دارد و ضوابط در رشته‌ها و دانشگاه‌های مختلف فرق می‌کند.
بنابراین نمی‌توان یک امتیاز مشخص و یکسان برای نویسنده مسئول در همه نظام‌های ارزیابی فرض کرد. اگر این موضوع برای شما مهم است، آیین‌نامه ارزشیابی دانشگاه یا مؤسسه خودتان را بخوانید.
آیا نویسنده مسئول تنها فرد مسئول صحت علمی و اخلاقی مقاله است؟
خیر. مسئولیت مکاتبه و هماهنگی با مجله به معنای انتقال تمام مسئولیت علمی و اخلاقی مقاله به نویسنده مسئول نیست. بر اساس رویکرد ICMJE:
- همه کسانی که به‌عنوان نویسنده معرفی می‌شوند باید معیارهای نویسندگی را احراز کنند.
- نویسندگان باید درباره سهم خود و اثر منتشرشده پاسخ‌گو باشند.
- نویسنده مسئول هماهنگی ارتباط با مجله را بر عهده دارد.
- برخی وظایف مکاتباتی با توافق گروه می‌تواند میان اعضا تقسیم شود، اما این کار مسئولیت علمی هیچ نویسنده‌ای را از بین نمی‌برد.
به بیان ساده، سه سطح را از هم جدا کنید: مسئولیت اداری (تکمیل فرم‌ها و ثبت اطلاعات)، مسئولیت مکاتباتی (ارتباط با مجله) و مسئولیت علمی و اخلاقی. دو مورد اول را می‌توان به یک نفر یا چند نفر سپرد؛ مورد سوم بر دوش همه نویسندگان است.
اشتباهات رایج در انتخاب و معرفی نویسنده مسئول
- انتخاب نویسنده مسئول بدون هماهنگی با سایر نویسندگان. بعداً ممکن است اختلاف پیش بیاید. راهکار: انتخاب را پیش از ارسال و ترجیحاً به‌صورت کتبی، مثلاً با ایمیل گروهی، تأیید کنید.
- درج ایمیل غیرفعال یا اطلاعات تماس نادرست. نامه مجله گم می‌شود و مهلت پاسخ از دست می‌رود. راهکار: ایمیلی را ثبت کنید که مرتب بررسی می‌شود؛ ایمیل دانشگاهی ممکن است پس از فارغ‌التحصیلی قطع شود.
- تصور اینکه نویسنده مسئول حتماً باید نویسنده اول باشد. راهکار: ملاک انتخاب را توان پیگیری و دسترسی به اطلاعات قرار دهید، نه ترتیب نام.
- انتخاب فردی که از محتوای پژوهش خبر کافی ندارد. پاسخ به داوران را کند و ضعیف می‌کند. راهکار: کسی را برگزینید که به داده‌ها و جزئیات دسترسی دارد یا به‌سرعت از هم‌نویسندگان پاسخ می‌گیرد.
- بررسی نکردن الزامات مجله درباره تعداد نویسندگان مسئول. راهکار: پیش از سابمیت، بخش راهنمای نویسندگان (Author Guidelines) مجله را بخوانید.
- تغییر نویسنده مسئول پس از ارسال بدون اطلاع و تأییدهای لازم. راهکار: تغییر را فقط از مسیر رسمی و با اطلاع دفتر مجله و موافقت نویسندگان انجام دهید؛ شرایط آن را از دستورالعمل مجله بخوانید.
- تصور اینکه نویسنده مسئول تنها فرد پاسخ‌گوی صحت علمی مقاله است. راهکار: از ابتدا روشن کنید که همه نویسندگان در برابر کار منتشرشده پاسخ‌گو هستند.
- اشتباه گرفتن Submitting Author با Corresponding Author. راهکار: در سامانه مجله ببینید این دو نقش جدا ثبت می‌شوند یا نه، و مطمئن شوید نویسنده مسئول در فایل مقاله و در سامانه یکی است.
چک‌لیست انتخاب و معرفی نویسنده مسئول پیش از سابمیت
- ☐ فرد انتخاب‌شده یکی از نویسندگان واجد شرایط مقاله است.
- ☐ تمام نویسندگان با انتخاب او موافق‌اند.
- ☐ نام و اطلاعات تماس او صحیح است.
- ☐ ایمیل فعال و در دسترس برای مکاتبات دارد.
- ☐ به محتوای مقاله و مستندات پژوهش دسترسی دارد.
- ☐ امکان هماهنگی منظم با سایر نویسندگان را دارد.
- ☐ مسئولیت‌های او در گروه نویسندگان مشخص شده است.
- ☐ دستورالعمل مجله درباره تعداد نویسندگان مسئول بررسی شده است.
- ☐ اطلاعات درج‌شده در مقاله با اطلاعات سامانه سابمیت مطابقت دارد.
پرسش‌های متداول درباره Corresponding Author
۱. Corresponding Author به فارسی چه معنایی دارد؟ به فارسی «نویسنده مسئول» یا «نویسنده مسئول مکاتبات» گفته می‌شود؛ یعنی نویسنده‌ای که ارتباط اصلی گروه با مجله را بر عهده دارد.
۲. آیا نویسنده مسئول همان نویسنده اول مقاله است؟ لزوماً نه. ممکن است یک نفر هر دو نقش را داشته باشد، اما این دو الزاماً یکی نیستند.
۳. آیا دانشجو می‌تواند نویسنده مسئول مقاله باشد؟ بله، به شرط احراز معیارهای نویسندگی و نبودن محدودیت در دستورالعمل مجله یا ضوابط دانشگاه.
۴. آیا استاد راهنما باید نویسنده مسئول باشد؟ خیر، الزام عمومی وجود ندارد. گروه نویسندگان با توجه به توان پیگیری افراد تصمیم می‌گیرد.
۵. آیا امکان معرفی دو نویسنده مسئول وجود دارد؟ در برخی مجلات بله، اما همگانی نیست. پیش از ارسال دستورالعمل مجله مقصد را بررسی کنید.
۶. آیا نویسنده مسئول باید در تمام مراحل داوری پاسخ‌گو باشد؟ معمولاً بله، چون مجله او را مخاطب اصلی می‌داند. اما پاسخ علمی را با همکاری سایر نویسندگان تهیه می‌کند.
۷. آیا نویسنده مسئول بعد از چاپ مقاله نیز وظایفی دارد؟ بله؛ تأیید نسخه نهایی، پیگیری اصلاح خطاها و پاسخ به پرسش‌ها یا درخواست‌های مربوط به مقاله منتشرشده از این جمله‌اند.
۸. آیا می‌توان پس از ارسال مقاله نویسنده مسئول را تغییر داد؟ گاهی ممکن است، اما به سیاست مجله بستگی دارد و معمولاً درخواست رسمی به دفتر مجله و موافقت نویسندگان لازم است.
۹. آیا نویسنده مسئول بودن امتیاز پژوهشی جداگانه دارد؟ این موضوع تابع مقررات دانشگاه یا نظام ارزیابی مربوط است و قاعده یکسانی برای همه وجود ندارد.
۱۰. تفاوت Submitting Author و Corresponding Author چیست؟ Submitting Author کسی است که مقاله را در سامانه ثبت و ارسال می‌کند؛ Corresponding Author مخاطب اصلی مجله در مکاتبات است. در برخی سامانه‌ها این دو یک نفرند و در برخی نه.
جمع‌بندی: انتخاب نویسنده مسئول فقط یک تصمیم اداری نیست
نویسنده مسئول نقش محوری در ارتباط با مجله و هماهنگی انتشار مقاله دارد، اما این جایگاه لزوماً با نویسنده اول یا نویسنده ارشد یکسان نیست و به معنای انتقال همه مسئولیت علمی به یک نفر هم نیست. انتخاب او باید با توافق نویسندگان، توجه به معیارهای نویسندگی و بررسی دستورالعمل مجله انجام شود. اگر در مسیر آماده‌سازی و ارسال مقاله به راهنمایی بیشتری نیاز دارید، می‌توانید به خدمات چاپ مقاله و سایر راهنماهای آموزشی آکادمی ساپتز مراجعه کنید.
دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی برای این مقاله ثبت نشده است.
پرسش یا تجربه خود را با ما در میان بگذارید.