انواع مقاله بر اساس رویکرد و هدف؛ راهنمای انتخاب نوع مناسب مقاله علمی
هر مقاله علمی با یک هدف مشخص نوشته نمی‌شود. برخی مقالات به دنبال تولید و آزمون شواهد جدید هستند، برخی یافته‌های پژوهش‌های قبلی را بررسی و ترکیب می‌کنند و برخی دیگر با هدف ارائه دیدگاه، روش یا تحلیل تخصصی نوشته می‌شوند.
شناخت انواع مقاله بر اساس رویکرد و هدف به پژوهشگر کمک می‌کند قبل از شروع نگارش، قالب مناسب مقاله را انتخاب کند و ساختار، روش جمع‌آوری اطلاعات و شیوه ارائه مطالب را متناسب با هدف پژوهش طراحی کند.
در این مطلب از آکادمی ساپتز با مهم‌ترین انواع مقاله از نظر رویکرد و هدف، تفاوت مقاله‌های پژوهشی، مروری، نظری، روش‌شناختی و سایر گونه‌های رایج آشنا می‌شوید و می‌بینید هر نوع مقاله برای چه موقعیتی مناسب‌تر است.
با انواع مقاله بر اساس رویکرد و هدف آشنا شوید
14دسته اصلی مقاله بر اساس رویکرد و هدف
مقاله‌های پژوهشی
مهم ترین نوع مقاله ی علمی”مقاله پژوهشی” است. اهمیت آن ها به محتوا و رویکردشان مربوط می شود. این مقاله ها حاوی یافته های نوین پژوهشی، یا گزارش نهایی طرح های تحقیقاتی هستند. طرح های پژوهشی ممکن است در مقیاس کوچک یا بزرگ، کوتاه مدت یا بلند مدت، فردی یا گروهی، و در سطح های مختلفی اجرا شوند. مجله های علمی پژوهشی اغلب حاوی همین مقاله هاست.
مقاله‌های مروری
این نوع مقاله به بررسی یک حوزه پژوهشی می پردازد، و روند مطالعات و پیشرفت های آن حوزه را ترسیم می کند. مقاله های مروری اگر با رویکرد تحلیلی و انتقادی نوشته شوند، ارزش بالایی دارند و بسیار مورد توجه پژوهشگران قرار می گیرند؛ به ویژه برای کسب آگاهی درباره ی پیشرفت های یک حوزه پژوهشی، شناخت زمینه های جدید، و گسست های پژوهشی. معمولا مقاله های مروری تعداد زیادی استناد دارند.
مقاله‌های مروری نظام‌مند
این مقاله ها، مرورهای نظام یافته ای است که در فاصله های زمانی مشخص و در یک زمینه ی موضوعی انجام می شود. این نوع مقاله ها در علوم زیستی و پزشکی، بخش مهمی از رویکرد “مبتنی بر گواه” هم تلقی می شود.
مقاله‌های مطبوعاتی
مقاله های مطبوعاتی در روزنامه ها و مجله های عمومی منتشر می شود و معمولا توسط روزنامه نگاران، خبرنگاران حرفه ای، ناظران سیاسی و فعالان اجتماعی نوشته می شود. مخاطبان این آثار مردم با سطوح فرهنگی متفاوت هستند و اغلب متاثر از اوضاع سیاسی و اجتماعی جامعه است.
سرمقاله/مقاله‌های سردبیری
این نوع، مقاله ای است که معمولا توسط سردبیر یا فردی به گزینش وی نوشته می شود و در آن دیدگاه های وی در زمینه مسائل جاری یا علمی درج می شود.
مقاله‌های مفهومی
“مقاله‌های مفهومی” به جای ارائه گزارش پژوهشی مستقل، درباره ی دیدگاه نویسنده در خصوص مفهومی خاص است. این مقاله ها ممکن است گاهی جنبه ی روش شناختی یا بنیادی هم داشته باشند.مثلا تببین مراحل انجام یک روش پژوهشی مانند “نظریه داده بنیاد” یک مقاله مفهومی است.
مقاله‌های تحلیلی و انتقادی
ویژگی تحلیلی و انتقادی می تواند یکی از شاخص های خوب هر مقاله علمی باشد. اما اگر وجه غائی مقاله ای باشد به آن مقاله تحلیلی و انتقادی می گویند. این نوع در حوزه های مختلف به خصوص علوم اجتماعی بیشتر کاربرد دارند.
مقاله‌های کاربردی توسعه‌ای
این نوع مقاله ها با هدف ارائه راهکارهایی در زمینه های خاص نوشته و منتشر می شوند. مثل مقاله هایی که به منظور ارائه راه حل یک مشکل خاص تدوین می شوند یا یافته هایی را ارائه می کنند که کاربردهای مشخصی دربرخی از عرصه های زندگی افراد دارد. تعداد این مقاله ها در حوزه های مهندسی و علوم کاربردی بیشتر است.
مقاله‌های آموزشی
مقاله هایی با اهداف آموزشی را می توان در این دسته قرار داد. مخاطب اصلی این آثار، دانشجویان و دانش آموزانند و به همین دلیل معمولا زبانی ساده تر از مقاله های پژوهشی دارند.
مقاله های مطالعات موردی
مقاله هایی اند که نتیجه مطالعات موردی را گزارش می کنند. در مطالعه موردی یک نهاد یا فرد یا گروه کوچکی از افراد در زمینه ای مشخص برررسی می شوند.
مقاله‌های سفارشی (درخواستی)
مقاله ای است که به سفارش یا درخواست یک مجله یا برگزارکنندگان یک همایش، و معمولا توسط صاحب نظران یک رشته نوشته می شود. این مقاله ها اغلب داوری نمی شوند زیرا به درخواست مجله و با موافقت نویسنده نوشته شده و بعید است که نویسنده دعوت شده، شرایط لازم برای نگارش مقاله مورد نیاز را نداشته باشد.
مقاله‌های دیدگاهی
مقاله هایی است که اساسا دیدگاه نویسنده را درباره موضوعی ویژه و خاص نشان می دهد. البته در بیشتر مقاله ها می توان دیدگاه نویسنده را هم سراغ گرفت، اما دیدگاه نویسنده در این نوع مقاله ها، بسیار شاخص و برجسته است. معمولا انتشار این مقاله ها به پویایی حوزه های موضوعی مختلف کمک زیادی می کند. گاهی نیز دیدگاه مطرح شده در آن ها، شخصی و متعلق به نویسندگان آن است و الزاما به معنی تایید آن توسط مجله نیست.
مقاله‌های گردآوری
مقاله های گردآوری (مجموعه آثار) از این جهت که اغلب به منابع متعدد اشاره می کنند، به مقاله های مروری شبیه اند اما تاحدودی با ان ها تفاوت دارند. مقاله های مروری، تصویری از یک حوزه پژوهشی را ترسیم نموده و زمینه های موجود برای تحقیقات بیشتر را معرفی می کنند در حالی که مقاله های گردآوری همواره برای تامین چنین هدفی تدوین نمی شوند.
مقاله‌های نقد و بررسی کتاب
نقد کتاب ها و آثار منتشر شده در یک رشته، نشانه پویایی تولید علم و وجود تعاملی سازنده میان محققان آن حوزه است. نقد و بررسی به اصول و روش های خاصی متکی است و قواعدی دارد که اگر رعایت شود نتایج ارزشمندی در پی خواهد داشت.
سوالات متداول
۱. مقاله علمی بر اساس رویکرد و هدف به چند نوع تقسیم می‌شود؟
یک تقسیم‌بندی واحد و جهانی برای همه مقالات وجود ندارد و طبقه‌بندی‌ها ممکن است بر اساس رشته و نشریه متفاوت باشند. با این حال، از انواع رایج مقاله بر اساس رویکرد و هدف می‌توان به مقاله پژوهشی، مروری، نظری، روش‌شناختی، کاربردی، مفهومی و دیدگاه یا تحلیلی اشاره کرد.
۲. مقاله پژوهشی چیست؟
مقاله پژوهشی یا Original Research Article گزارشی از یک پژوهش اصیل است که در آن پژوهشگر داده یا شواهد جدید تولید، گردآوری یا تحلیل می‌کند.
این نوع مقاله معمولاً شامل بخش‌هایی مانند مقدمه، روش تحقیق، یافته‌ها، بحث و نتیجه‌گیری است؛ هرچند ساختار دقیق آن به رشته و دستورالعمل مجله بستگی دارد.
۳. مقاله مروری چه تفاوتی با مقاله پژوهشی دارد؟
در مقاله پژوهشی، پژوهشگر معمولاً داده یا یافته جدید ارائه می‌کند؛ اما در مقاله مروری، هدف اصلی بررسی، ارزیابی و ترکیب یافته‌های مطالعات پیشین است.
مقاله‌های مروری خود انواع مختلفی دارند؛ مانند مرور روایتی، مرور نظام‌مند و فراتحلیل که هرکدام روش و الزامات متفاوتی دارند.
۴. مقاله نظری چیست؟
مقاله نظری با هدف توسعه، نقد، بازتعریف یا ترکیب نظریه‌ها و مفاهیم علمی نوشته می‌شود. در این نوع مقاله، تمرکز اصلی می‌تواند بر استدلال نظری و ارتباط میان مفاهیم باشد و الزاماً مانند یک مقاله تجربی مبتنی بر جمع‌آوری داده‌های میدانی نیست.
۵. مقاله روش‌شناختی چیست؟
مقاله روش‌شناختی بر معرفی، توسعه، ارزیابی یا مقایسه روش‌ها، ابزارها یا رویکردهای پژوهشی تمرکز دارد. این نوع مقاله زمانی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند که روش یا ابزار جدیدی برای انجام پژوهش ارائه شده یا روش موجود بهبود یافته باشد.
۶. مقاله کاربردی چیست؟
هدف مقاله کاربردی، استفاده از دانش علمی برای حل یک مسئله واقعی یا پاسخ به یک نیاز عملی است. این مقالات می‌توانند در حوزه‌هایی مانند مدیریت، مهندسی، علوم پزشکی، روانشناسی و علوم اجتماعی با تمرکز بر کاربرد نتایج پژوهش نوشته شوند.
۷. مقاله مفهومی چه تفاوتی با مقاله نظری دارد؟
مرز این دو نوع مقاله در برخی رشته‌ها کاملاً یکسان نیست. مقاله مفهومی معمولاً بر تبیین و سازمان‌دهی مفاهیم و ایجاد روابط میان آن‌ها تمرکز دارد و ممکن است به ارائه یک مدل مفهومی منجر شود. مقاله نظری معمولاً تمرکز بیشتری بر توسعه، نقد یا بازسازی چارچوب‌های نظری دارد.
۸. مقاله تحلیلی یا دیدگاه چیست؟
این نوع مقاله معمولاً با هدف ارائه تحلیل تخصصی، نقد یک دیدگاه، بررسی یک مسئله علمی یا ارائه دیدگاه جدید درباره موضوعی مشخص نوشته می‌شود. ساختار و معیار پذیرش آن به سیاست مجله و ماهیت رشته بستگی دارد.
۹. برای چاپ مقاله از پایان‌نامه، چه نوع مقاله‌ای مناسب است؟
در بسیاری از موارد، می‌توان از یافته‌های پایان‌نامه یک مقاله پژوهشی اصیل استخراج کرد؛ زیرا پایان‌نامه معمولاً شامل یک مطالعه پژوهشی و یافته‌های جدید است. البته تبدیل پایان‌نامه به مقاله صرفاً خلاصه کردن فصل‌های آن نیست و باید محتوا بر اساس ساختار، محدودیت کلمات و استانداردهای مجله بازطراحی شود.
۱۰. چگونه نوع مناسب مقاله را انتخاب کنیم؟
ابتدا باید هدف خود را مشخص کنید: آیا داده جدید دارید؟ می‌خواهید مطالعات قبلی را ترکیب کنید؟ قصد توسعه یک نظریه یا مدل را دارید؟ یا می‌خواهید یک روش جدید معرفی کنید؟
پس از مشخص شدن هدف، باید دستورالعمل مجله موردنظر را بررسی کنید؛ زیرا ممکن است یک نشریه برخی انواع مقاله را نپذیرد یا برای هر نوع مقاله ساختار و الزامات خاصی تعیین کند.
جمع‌بندی
شناخت انواع مقاله بر اساس رویکرد و هدف به پژوهشگر کمک می‌کند از همان ابتدای کار، مسیر مناسبی برای تولید و ارائه مقاله انتخاب کند.
از رایج‌ترین انواع می‌توان به مقاله پژوهشی، مروری، نظری، روش‌شناختی، کاربردی، مفهومی و تحلیلی یا دیدگاه اشاره کرد. هرکدام از این مقاله‌ها هدف، ساختار و معیارهای متفاوتی دارند و انتخاب آن‌ها باید بر اساس ماهیت پژوهش و هدف نویسنده انجام شود.
اگر پژوهش شما بر پایه داده‌ها و یافته‌های جدید است، مقاله پژوهشی می‌تواند گزینه مناسبی باشد. اگر هدف شما تحلیل و ترکیب مطالعات موجود است، مقاله مروری انتخاب مناسب‌تری خواهد بود. در صورتی که قصد توسعه یک چارچوب نظری یا مفهومی دارید، مقاله نظری یا مفهومی می‌تواند متناسب‌تر باشد.
نکته مهم این است که نوع مقاله را صرفاً بر اساس نام آن انتخاب نکنید. ابتدا هدف، سؤال پژوهش، نوع شواهد و خروجی موردنظر را مشخص کنید و سپس نوع مقاله و مجله مناسب را انتخاب کنید.
همچنین باید توجه داشت که دسته‌بندی انواع مقاله در همه رشته‌ها و مجلات یکسان نیست. بنابراین در مرحله ارسال مقاله، راهنمای نویسندگان و الزامات نشریه هدف باید معیار نهایی باشد.
آکادمی ساپتز در زمینه آموزش روش تحقیق، نگارش مقاله علمی و انتشار آثار پژوهشی، به پژوهشگران و دانشجویان کمک می‌کند تا متناسب با هدف و ماهیت پژوهش، ساختار و مسیر مناسبی برای مقاله خود انتخاب کنند.
دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی برای این مقاله ثبت نشده است.
پرسش یا تجربه خود را با ما در میان بگذارید.