اجزای فصل پنجم پایان نامه
اجزای فصل پنجم پایاننامه چیست؟ راهنمای کامل نگارش بحث، نتیجهگیری و پیشنهادها
فصل پنجم پایاننامه معمولاً به تفسیر و جمعبندی نهایی یافتههای پژوهش اختصاص دارد و یکی از مهمترین فصلها برای نشان دادن توانایی پژوهشگر در تحلیل، استدلال و نتیجهگیری علمی است. در این فصل، پژوهشگر فقط نتایج فصل چهارم را تکرار نمیکند؛ بلکه باید نشان دهد یافتهها چه معنایی دارند، چگونه با مطالعات پیشین و مبانی نظری ارتباط پیدا میکنند و چه پیامدهایی برای دانش یا عمل به همراه دارند.
ساختار دقیق فصل پنجم ممکن است بر اساس رشته، نوع پژوهش و شیوهنامه دانشگاه متفاوت باشد؛ اما معمولاً بخشهایی مانند مقدمه فصل، خلاصه یافتهها، بحث و تفسیر، نتیجهگیری، محدودیتها، پیشنهادهای پژوهشی و کاربردی و در برخی قالبها پیشنهاد برای تحقیقات آینده را شامل میشود.
در این مطلب از آکادمی ساپتز با اجزای اصلی فصل پنجم پایاننامه، تفاوت بحث و نتیجهگیری، نحوه تدوین پیشنهادها و مهمترین نکات نگارشی این فصل آشنا میشوید.
اجزای فصل پنجم پایان نامه و تهیه منابع
نتیجه گیری در فصل پنجم پایان نامه
اولین بخش از فصل پنجم پایان نامه، نتیجهگیری از پایان نامه انجام شده است. مانور زیادی روی نتایج پایان نامه باید انجام شود. توصیه میشود این نتیجهگیری در دو بخش نگاشته شود:
برجستگیهای پایان نامه
در این بخش، برتریهای و قابلیتهای منحصر به فرد پایان نامه ارائه میشود. در واقع این بخش فصل پنجم پایان نامه، بدون اشارۀ مستقیم به نتایج بهدست آمده بهطور کلی، مزایا و برتریهای پایان نامه را گزارش میکند. این گزارش در کمتر از یک صفحه و متفاوت از بخش نوآوری پایان نامه بوده که در پروپوزال و فصل اول پایاننامه نوشته شده است.
بررسی نتایج
در غالب موارد، داوران تنها چند قسمت از پایاننامه را مطالعه کرده و بر مبنای آن، پایان نامه را ارزیابی میکنند. یکی از این بخشها، نتیجهگیری در فصل پنجم پایان نامه است. بنابراین، این بخش باید با دقت و وسواس زیاد نوشته شود. دومین قسمت از بخش نتیجهگیری، بررسی و تحلیل نتایج است. دقت شود، نتیجهگیری پایان نامه بخشی هست که در جلسۀ دفاع مطرح و در صورت استخراج مقاله از پایاننامه، عینا در مقاله ارائه میشود. استانداردترین حالت ممکن برای این بخش به این صورت نوشته میشود:
مطلع
معمولا دو صورت برای شروع نگارش نتیجهگیری در فصل پنجم پایان نامه وجود دارد. در حالت اول، هدف اصلی پایان نامه در قالب یک جمله در ابتدای نتیجهگیری قید میشود. در حالت دوم، ابتدا طرح موضوعی از پایان نامه شده و سپس پیشنهاد اصلی پایان نامه ارائه میشود.
همانطور که از دو حالت فوق مشخص است، در حالت دوم توضیحات ابتدایی مطرح و سپس پیشنهاد اصلی پایان نامه ارائه شد. پیشنهاد میشود که از حالت اول برای نگارش مطلع نتیجهگیری استفاده شود. چرا که اساس نیازی به طرح موضوع نبوده و بهتر است مانور روی متن اصلی باشد.
متن اصلی
همان طور که از نام آن پیداست، حجم اصلی نتیجه گیری در فصل پنجم پایان نامه را به خود اختصاص میدهد. تحلیل و بررسی نتایج در این بخش از نتیجهگیری انجام میشود.
تکنیکهای نگارش متن اصلی نتیجهگیری
برای نگارش متن اصلی نتیجهگیری، به این توصیهها توجه داشته باشید:
رایجترین اشتباه در نگارش نتیجهگیری، کپی کردن متن نوشته شده در نتایج پایان نامه در نتیجه گیری است. نتیجهگیری باید تحلیل و بررسی نتایج باشد، بهگونهای که خواننده با مطالعه آن به صورت مقایسهای و کلی، پی به نتایج حاصل از پایان نامه ببرد. توصیه میشود که در نگارش بخشهای مختلف فصل پنجم پایان نامه، از جملات کوتاه و صریح استفاده شود.
بهتر است برای برجستهسازی و تفکیک نتایج از هم، نتایج پاراگرافهای مجزا ارائه شود. افعال بکار رفته در نتیجهگیری به صورت ماضی است.
پیشنهادات
آخرین بخش از فصل پنجم پایان نامه به پیشنهاد برای کارهای آینده اختصاص دارد. هدف اصلی از نگارش این بخش، ارائه افقی برای پایان نامه های بعدی است. این پیشنهادات باید به صورت معقول و منطقی نوشه شود. از نگارش پیشنهادات بلندپروازانه یا سهل الوصول جداً خودداری شود. برای هر پایان نامه تعداد سه تا پنج پیشنهاد کافی به نظر میرسد.
اهداف
بهتر است پیشنهاد یا پیشنهاداتی در زمینه اهداف پایان نامه ارائه شود. اهدافی که بخشی از آن در پایان نامه به دست آمده و پیشنهاد میشود سطح اهداف در فصل پنجم پایان نامه ارتقاء یابد.
نتایج پایان نامه
با توجه به نتایج به دست آمده در فصل چهارم، پیشنهاداتی در زمینۀ بهبود این نتایج با اصلاح روش پایان نامه و… ارائه شود.
محدودیتهای پایان نامه
پیشنهاد برای چشم پوشی از برخی از محدودیتهای پایان نامه را میتوان از پیشنهادات پایان نامه در فصل پنجم پایان نامه دانست.
تنظیم منابع و مراجع
بعد از فصل پنجم پایان نامه، هر پایان نامه ای دارای مجموعهای از منابع و مراجع است. یکی از پارامترهای مؤثر در ارزیابی اعتبار هر پایان نامه، اعتبار مراجع مورد استفاده در آن است. استفاده از مراجع معتبر، نشان از مبنای علمی بالای پایان نامه دارد. از این رو، باید در انتخاب مراجع، دقت و وسواس کافی داشت. نکته قابل ذکر اینکه، اساساً دو شیوه برای ارجاع وجود دارد:
علوم پایه و فنی مهندسی (MLA)
علوم انسانی (APA)
نقل قول
در صورت استفاده مستقیم از سخنان فرد دیگر باید حتماً عبارت مذکور در داخل گیومه نوشته شده و مرجع آن نیز قید شود.
استفاده از نتایج دیگران
هر گونه استفاده از نتایج پژوهش های دیگران به هر عنوان (شکل، جدول و…) هر چقدر هم که کوچک و جزئی باشد، باز هم ارجاع داده شود.
استفاده از جملات قبلی مقالات خودتان
در صورتی که قبلا کتاب یا مقالهای توسط نویسنده پایان نامه منتشر شده باشد و نویسنده در متن پایان نامه خود از آن استفاده کند، باید ارجاع دهد.
ارجاعدهی در متن
در این بخش، نحوه معرفی و اشاره به مرجع در داخل متن مورد بررسی قرار میگیرد. ابتدا چند نکتۀ اولیه را با هم مرور میکنیم.
در صورتی که گفته فردی عینا در متن مورد استفاده قرار بگیرد، باید از «» استفاده شود. برای این حالت، بسته به اینکه نام گوینده در داخل عبارت یا خارج آن باشد، دو صورت نگارش وجود دارد. در معرفی مراجع دقت شود، نگارش «در مرجع []» اشتباه است بایستی به صورت «در[]» نگاشته شود.
میتوانید به مقالات در حال چاپ نیز ارجاع دهید. اما به جای جلد و شماره صفحه باید از DOI استفاده کرد. DOI، مخفف عبارت Digital Object Identifier است که این عدد نشان دهندۀ یک سند دیجیتالی است که به صورت آنلاین در اینترنت قرار گرفته است.
معمولاً مجلات معتبر قبل از چاپ رسمی مقاله در قالب جلد و شماره، مقاله را به صورت آنلاین بدون شماره جلد و شماره صفحه قرار میدهند. این کار برای دسترسی سریعتر سایر افراد به مقالههایی است که هنوز موقع چاپ آنها نرسیدده است.
معمولاً در این شرایط شماره DOI به مقاله داده میشود، که میتوان موقع ارجاع دادن به مقاله آنلاین آن را ذکر کرد. توجه کنید که این عدد مختص به یک مقاله خاص و غیرقابل تکرار است.
الف) علوم پایه و فنی مهندسی
در این رشتهها، مراجع شمارهگذاری میشوند. اولین مرجع مورد استفاده، مرجع شماره 1 بوده و به همین ترتیب، براساس توالی استفاده شده در متن، شمارهگذاری میشود. شماره مراجع در داخل [] نوشته میشود.
اگر در متنی از بیش از یک مرجع الهام گرفته شده باشد، از «،» بین شماره مراجع استفاده میشود. در صورتی که مراجع مورد استناد برای یک متن، بیش از یک مرجع و به صورت متوالی باشد، از «-» استفاده میشود.
ب) علوم انسانی
در ارجاعدهی در پایاننامههای رشتههای علوم انسانی، نوع نگارش با توجه به تعداد نویسندگان مرجع متفاوت است. برای یک نویسنده، الگوی مشابه با نقلقول مستقیم استفاده میشود. برای بیش از یک نویسنده نیز، باید از قالبهای زیر استفاده شود.
دو نویسنده:
در این حالت، نام خانوادگی هر دو نویسنده با ذکر کلمه «و» بین آنها نوشته شده و سپس سال انتشار سند قید میشود.
سه تا پنج نویسنده:
در این حالت برای بار اولی که به این منبع ارجاع میدهید، باید نام تمام نویسندگان را به طبق نمونه ذکر میکنید. به نحوه استفاده از ویرگول و کلمه «و» توجه کنید.
تقاضای بالای توان راکتیو در شبکه قدرت منجر به افت ولتاژ، تضعیف ضریب توان و احتمال وقوع تلفات بالا میگردد. (کریمی، شایقی و فرهادی، 1390)
در صورتی که نیاز به استفاده مجدد از این منبع بود، کافی است تنها نام نویسنده اول را ذکر کرده و به جای نام سایر نویسندگان از کلماتی نظیر «همکاران» و «سایرین» استفاده کنید.
در ادامه کرمی و همکارانش (1390) تاکید کرده اند که…
شش نویسنده یا بیشتر:
در این حالت، در هر جای متن خود که نیاز به استفاده از منبع داشتید، باید از قالب اسم نویسنده اول به همراه «همکاران» و «سایرین» استفاده کنید (مانند نمونه قبل).
سازمان به عنوان نویسنده:
اگر سند منتشر شده، محصول یک سازمان یا ارگان بوده و فاقد اسم نویسنده باشد، عنوان رسمی ارگان یا سازمان مربوطه، به عنوان نویسنده نوشته میشود. در صورتی که سازمانی دارای عنوان مخفف رسمی باشد، میتوان در اولین بار از عنوان کامل و در دفعات بعد از عنوان مخفف استفاده کرد. یعنی در اولین ارجاع مثلا نوشته میشود:
نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران [ناجا]، 1392
در ارجاعات بعدی
ناجا، 1392
ارجاع به بیش از یک مرجع
در صورتی که یک متن واحد دارای بیش از یک مرجع باشد، از الگوی زیر استفاده میشود. به استفاده از “،” و “؛” دقت شود.
تقاضای بالای توان راکتیو در شبکه قدرت منجر به افت ولتاژ، تضعیف ضریب توان و احتمال وقوع تلفات بالا میگردد. (کریمی، 1390؛ حسین زاده، 1392)
دو نویسنده با نام خانوادگی مشابه
در صورتی که میخواهید منابعی را توسط دو نویسنده با نام خانوادگی مشابه رفرنس دهید، کافی است حرف اول اسم آنها را برای جلوگیری از تداخل ذکر کنید.
تقاضای بالای توان راکتیو در شبکه قدرت منجر به افت ولتاژ، تضعیف ضریب توان و احتمال وقوع تلفات بالا میگردد. (م.کریمی، 1390؛ ک.کریمی، 1391).
اجزاء مختلف مرجع
معمولا، رایج ترین نوع اسناد بکار رفته در پایان نامه های علمی عبارتند از: کتاب (تالیف و ترجمه)، مقاله (ژورنال و کنفرانس)، پایان نامه و آدرس اینترنتی. به طور کلی، اجزای مختلف مرجع در پایان نامه، شامل موارد زیر است:
نام نویسنده
عنوان مقاله/ کتاب
نام ناشر، ژورنال و کنفرانس
سال نشر
جلد و شماره یا نسخه
شماره صفحات
سوالات متداول
۱. فصل پنجم پایاننامه شامل چه بخشهایی است؟
ساختار فصل پنجم به شیوهنامه دانشگاه بستگی دارد، اما معمولاً میتواند شامل بخشهای زیر باشد:
- مقدمه فصل
- خلاصه یافتههای پژوهش
- بحث و تفسیر یافتهها
- نتیجهگیری
- محدودیتهای پژوهش
- پیشنهادهای کاربردی
- پیشنهادهایی برای پژوهشهای آینده
- جمعبندی فصل
همه این بخشها لزوماً در تمام پایاننامهها وجود ندارند و ممکن است دانشگاه آنها را با عنوان یا ترتیب متفاوتی تعیین کند.
۲. مهمترین بخش فصل پنجم پایاننامه کدام است؟
نمیتوان یک بخش را برای همه پژوهشها مهمترین دانست، اما بحث و تفسیر یافتهها معمولاً نقش بسیار مهمی دارد؛ زیرا پژوهشگر در این قسمت باید نشان دهد یافتههای تحقیق چه معنایی دارند و چگونه با نظریهها و مطالعات پیشین ارتباط پیدا میکنند.
فصل پنجم در واقع فرصتی است تا پژوهشگر ارزش علمی یافتههای خود را توضیح دهد.
۳. آیا در فصل پنجم باید نتایج فصل چهارم را دوباره بنویسیم؟
باید یافتههای اصلی بهصورت مختصر یادآوری شوند، اما فصل پنجم نباید به تکرار فصل چهارم تبدیل شود.
در این فصل، تمرکز اصلی بر تفسیر، مقایسه و توضیح یافتههاست. بنابراین به جای تکرار کامل جداول و آمار، باید بر این موضوع تمرکز کرد که نتایج به چه معنا هستند و چرا ممکن است چنین نتایجی به دست آمده باشند.
۴. تفاوت بحث و نتیجهگیری در فصل پنجم چیست؟
در بحث، پژوهشگر یافتهها را تفسیر میکند و آنها را با مطالعات پیشین، نظریهها و شواهد موجود مقایسه میکند.
اما نتیجهگیری خلاصهای منسجم از مهمترین دستاوردهای پژوهش ارائه میدهد و مشخص میکند تحقیق در نهایت به چه نتیجهای رسیده است.
به زبان ساده:
بحث = یافتهها چه معنایی دارند و چرا؟
نتیجهگیری = پژوهش در نهایت به چه نتیجهای رسید؟
۵. در بخش بحث چگونه یافتههای پژوهش را با مطالعات قبلی مقایسه کنیم؟
برای هر یافته مهم میتوان ابتدا نتیجه پژوهش حاضر را مطرح کرد، سپس آن را با مطالعات قبلی مقایسه کرد و در ادامه، دلایل احتمالی همسویی یا تفاوت نتایج را بررسی کرد.
تفاوت در جامعه پژوهش، ابزار، روش تحلیل، شرایط اجرای تحقیق یا چارچوب نظری میتواند از عواملی باشد که برای توضیح تفاوت یافتهها مورد بررسی قرار میگیرند.
۶. آیا در فصل پنجم باید منابع جدید اضافه کنیم؟
ممکن است برای بحث و تفسیر یافتهها به منابع علمی مرتبط نیاز باشد. بهویژه زمانی که پژوهشگر قصد دارد یافتههای خود را با مطالعات قبلی یا نظریههای موجود مقایسه کند.
با این حال، منابع نباید صرفاً برای افزایش تعداد ارجاعات اضافه شوند؛ بلکه باید نقش مشخصی در تبیین و استدلال علمی داشته باشند.
۷. محدودیتهای پژوهش را چگونه بنویسیم؟
محدودیتها باید واقعی، مشخص و مرتبط با فرایند پژوهش باشند. برای مثال، محدودیت در دسترسی به دادهها، ویژگیهای جامعه مورد مطالعه، ابزار اندازهگیری یا شرایط اجرای تحقیق میتواند در صورت ارتباط با پژوهش مطرح شود.
نباید محدودیتها را بهگونهای بیان کرد که اعتبار کل پژوهش زیر سؤال برود؛ بلکه باید صادقانه توضیح داد هر محدودیت چگونه ممکن است بر تفسیر یا تعمیم یافتهها اثر بگذارد.
۸. پیشنهادهای پژوهش باید چگونه نوشته شوند؟
پیشنهادها باید مستقیماً از یافتهها و محدودیتهای پژوهش استخراج شوند. یک پیشنهاد خوب مشخص میکند چه اقدامی، توسط چه گروهی و با چه هدفی میتواند انجام شود.
برای مثال، به جای نوشتن «پیشنهاد میشود تحقیقات بیشتری انجام شود»، بهتر است مشخص شود چه متغیری، در چه جامعهای، با چه روشی یا از چه زاویهای در پژوهشهای آینده بررسی شود.
۹. تفاوت پیشنهادهای کاربردی و پیشنهادهای پژوهشی چیست؟
پیشنهاد کاربردی به استفاده از یافتههای پژوهش در محیط واقعی مربوط میشود؛ برای مثال در سازمان، آموزش، درمان، مدیریت یا سایر حوزههای مرتبط.
اما پیشنهاد پژوهشی مسیر تحقیقات آینده را مشخص میکند؛ مثلاً بررسی یک متغیر جدید، استفاده از روش متفاوت یا مطالعه یک جامعه دیگر.
۱۰. آیا پیشنهادها باید مستقیماً از یافتههای تحقیق به دست آمده باشند؟
بله. پیشنهادهای معتبر باید با یافتهها، نتایج یا محدودیتهای پژوهش ارتباط داشته باشند.
پیشنهادی که هیچ ارتباطی با نتایج تحقیق ندارد، معمولاً ارزش علمی کمتری دارد و ممکن است نشان دهد پژوهشگر میان یافتهها و پیامدهای آنها ارتباط روشنی برقرار نکرده است.
۱۱. آیا فصل پنجم در پژوهشهای کیفی و کمی یکسان است؟
خیر. اصول کلی مشابهاند، اما نحوه ارائه بحث و نتیجهگیری با توجه به ماهیت دادهها و روش تحقیق متفاوت است.
در پژوهشهای کمی، بحث ممکن است بر روابط بین متغیرها و نتایج آزمونها تمرکز کند؛ در حالی که در پژوهش کیفی، تفسیر مضامین، مقولهها و الگوهای استخراجشده از دادهها اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۱۲. مهمترین اشتباهات در نگارش فصل پنجم چیست؟
برخی از خطاهای رایج عبارتاند از:
- تکرار کامل یافتههای فصل چهارم؛
- ارائه تفسیر بدون پشتوانه دادهها؛
- مقایسه سطحی با پژوهشهای پیشین؛
- مطرح کردن ادعاهایی فراتر از نتایج تحقیق؛
- ارائه پیشنهادهای کلی و غیرقابل اجرا؛
- نادیده گرفتن محدودیتهای واقعی پژوهش؛
- اضافه کردن موضوعات جدیدی که در پژوهش بررسی نشدهاند؛
- بیتوجهی به سؤالها و اهداف اصلی تحقیق.
جمعبندی
فصل پنجم پایاننامه محل تفسیر، نتیجهگیری و نشان دادن ارزش علمی یافتههای پژوهش است. در این فصل، پژوهشگر باید از سطح گزارش نتایج فراتر برود و توضیح دهد یافتههای تحقیق چه معنایی دارند، با دانش موجود چه ارتباطی دارند و چه پیامدهایی میتوان از آنها استخراج کرد.
ساختار کلی فصل پنجم را میتوان به این صورت در نظر گرفت:
مقدمه فصل → خلاصه یافتهها → بحث و تفسیر → نتیجهگیری → محدودیتها → پیشنهادهای کاربردی → پیشنهادهای پژوهشی
برای نگارش این فصل چند اصل اساسی را رعایت کنید:
- یافتههای فصل چهارم را فقط بهاندازه لازم مرور کنید.
- در بخش بحث، چرایی و معنای یافتهها را توضیح دهید.
- نتایج را با مطالعات پیشین و مبانی نظری مقایسه کنید.
- برای تفسیرها از شواهد و منابع علمی معتبر استفاده کنید.
- از نتیجهگیری فراتر از دادههای پژوهش خودداری کنید.
- محدودیتهای واقعی تحقیق را شفاف بیان کنید.
- پیشنهادها را مستقیماً از یافتهها و محدودیتهای پژوهش استخراج کنید.
- میان سؤالهای پژوهش، یافتهها، بحث و نتیجهگیری ارتباط منطقی برقرار کنید.
یک فصل پنجم قوی باید بتواند به سه سؤال اساسی پاسخ دهد:
چه یافتهای به دست آمد؟ → این یافته چه معنایی دارد؟ → این یافته چه پیامد یا کاربردی دارد؟
بنابراین فصل پنجم صرفاً «آخرین فصل پایاننامه» نیست؛ بلکه فرصتی است برای اینکه پژوهشگر میزان فهم خود از مسئله، توانایی تحلیل یافتهها و سهم پژوهش در دانش موجود را نشان دهد.
در نهایت، کیفیت این فصل زمانی بیشتر میشود که هیچ نتیجه یا پیشنهادی بدون پشتوانه مطرح نشود و تمام استدلالها به مسئله، اهداف، سؤالها، روش و یافتههای واقعی پژوهش متصل باشند.
آکادمی ساپتز با آموزش روش تحقیق و نگارش پایاننامه، به دانشجویان کمک میکند فصلهای مختلف پایاننامه، از جمله فصل چهارم و پنجم، را بر اساس منطق پژوهش، اصول علمی و الزامات دانشگاهی بهصورت منسجم تدوین کنند.